Je lymfestelsel overvol

Stimuleren en reinigen;

In de tijd van Hippocrates (460-370 voor Christus) dacht men dat het
lymfestelsel te maken had met de spijsvertering en uitscheiding, maar het is het belangrijkste orgaan om afval op te ruimen. Het moet dus niet verstopt raken. Cate Montana legt uit hoe je de boel op gang kunt houden.

Je hart- en vaatstelsel zorgt dat je bloed door je lichaam circuleert, en brengt zo zuurstof en voedingsstoffen naar de weefsels en cellen. Op dezelfde manier vervoert het lymfestelsel lymfe(vocht) door ons lichaam: een vrij heldere vloeistof die uit onze weefsels en cellen wordt afgevoerd. Lymfe bestaat uit witte bloedcellen (fagocyten en lymfocyten) en andere immuuncellen, eiwitmoleculen, glucose, zouten en andere mineralen, vetten en voedingsstoffen.

Het lymfestelsel is de belangrijkste ‘vuilophaaldienst’ van je lichaam. Daarnaast zorgt het dat het vochtgehalte van de weefsels in balans is. Maar het lymfestelsel speelt vooral een essentiële rol bij de immuunfuncties van het lichaam. Twee soorten lymfocyten overheersen in de lymfe: T- en B-lymfocyten. De T-cellen regelen de afweerreacties, en de B-cellen maken antilichamen.

T-cellen vallen tumorcellen en abnormale of geïnfecteerde cellen aan, en vernietigen die. De door B-cellen geproduceerde antilichamen vallen virussen, bacteriën en andere gevaarlijke stoffen aan, en maken die onschadelijk. B-cellen hebben ook een zogenaamde secundaire immuunrespons: ze onthouden welke vreemde indringers – zoals virussen en bacteriën – ze eerder zijn tegengekomen.

Die geheugenfunctie maakt dat ze snel de juiste antilichamen kunnen produceren als dat nodig is. Zowel T- als B-cellen zijn cruciaal voor een goede afweer.

Ook zitten er verschillende soorten fagocyten in de lymfe: macrofagen, monocyten en neutrofielen, mestcellen en dendritische cellen. Ze omsluiten en verteren allerhande ziekteverwekkers. Denk aan bacteriën, schimmels, vreemde stoffen, dode cellen, vetten, eiwitten, mineralen en kankercellen. De lymfe wordt uit onze weefsels afgevoerd. Eerst via heel kleine lymfevaatjes, dan via steeds groter wordende lymfebanen, die het naar de lymfeklieren brengen. Daar wordt het door de lymfocyten en fagocyten ontstane vuil gefilterd.

We hebben ongeveer 600 lymfeklieren, verspreid door ons hele lichaam. Lymfeklieren hebben de grootte en vorm van een kidneyboon en bestaan uit lymfeweefsel, witte bloedcellen, dendritische cellen (cellen die immuunreacties op gang brengen), macrofagen (witte bloedcellen die ziekteverwekkers opeten) en plasmacellen. De klieren produceren zelf ook lymfocyten en andere immuuncellen

Lymfereiniging: Wat je zelf kunt doen

Koude thee van kleefkruid
Pluk verse kleefkruidbladeren en kneus ze door ze tussen je handen te wrijven. Doe de bladeren in een mok en giet er koud, gefilterd water over. Laat 12 tot 24 uur staan. Drink het aftreksel ’s morgens voor een milde maar krachtige lymfereiniging.

Beweging
Peter Jackson-Main adviseert twee vormen van beweging die de lymfe het beste op gang brengen: springen op een mini-trampoline en zwemmen.

Ademen vanuit je middenrif (diafragmatische ademhaling)
De borstbuis – het grootste lymfevat in je lichaam – loopt door de achterkant van je romp via je middenrif naar beneden. Als je diep in- en uitademt, beweegt je middenrif op en neer. Dus dan fungeert het middenrif letterlijk als een pomp voor de lymfekanalen, en wordt de lymfe door je lichaam vervoerd. ‘Er zijn verschillende ademtechnieken die je kunt doen’, zegt Jackson-Main. ‘Maar hou het simpel. Adem ’s morgens als je wakker wordt 20 keer echt diep in en uit. Pauzeer niet aan het eind van de in- of uitademing en hou je adem niet in. Al doe je het maar 10 keer, dan is dat al een goede massage van je buikstreek en dat heeft al effect.’

Droogborstelen van je huid
Strijk met een borstel met stijve haren over je hele lichaam voordat je gaat douchen. Vermijd gevoelige plekken. Als je dit elke ochtend doet, stimuleer je de perifere lymfevaatjes en zorg je dat de lymfe goed kan stromen. Je stimuleert ook het zenuwstelsel en de bloedcirculatie in de huid.

Wisseldouches

Wissel onder de douche af tussen warm en koud water, zo koud als je kunt verdragen. Vind je dat moeilijk? Sluit dan in elk geval je warme douche af met ongeveer 30 seconden ijskoud water. Dat stimuleert de circulatie, en brengt alles op gang’.

Afvalverwerking in je slaap

De bekendste lymfeklieren bevinden zich in de oksels, hals, buik, borst en liezen. De klieren lozen het lymfeafval in de bloedbaan via het linker- en rechterlymfekanaal. Het linkerkanaal is het grootste van de twee en wordt ook wel de borstbuis of het thoracale kanaal genoemd.

De afvalstoffen worden vervolgens door de lever, nieren en milt uit de bloedbaan gefilterd, en naar de urinewegen en darmen afgevoerd om uit het lichaam te verdwijnen. Vreemd genoeg hebben we heel lang gedacht dat de hersenen geen onderdeel waren van het lymfestelsel. We dachten dat ze geen lymfevaten hadden. Pas in 2015 ontdekte een groep wetenschappers lymfevaten in de hersenen van muizen: die vaten vervoerden hersenvocht door de hersenen en bleken grote hoeveelheden afval af te voeren.1

Omdat de gliacellen in onze hersenen dit systeem beheren, noemen we het lymfestelsel in de hersenen het ‘glymfatisch systeem’, vertelt John Douillard. Hij is al 36 jaar ayurvedisch geneeskundige en heeft een eigen praktijk in Colorado. ‘Het glymfatisch systeem verwerkt per jaar zo’n drie kilo plaque en ander afval en voert dat af terwijl je slaapt!’ Waar komt al dat afval in ons lymfestelsel vandaan?

Volgens Douillard is de voornaamste boosdoener een slechte spijsvertering. ‘Als je spijsvertering niet goed werkt, dan krijg je uiteindelijk problemen met de onverteerde voedingsresten in je vuilnisbak: je lymfestelsel.

Te veel afval in het lymfestelsel stuwt het afval naar je huid, je gewrichten en je hersenen. Daardoor ontstaan allerlei klachten, zoals hersenmist, gewichtstoename, huiduitslag, vermoeidheid, lusteloosheid en een slechte afweer. ‘Bij long covid zie je dat het lymfestelsel in de hersenen verstopt is. En bij covid verkeer je natuurlijk in een toestand waarbij je immuunsysteem verzwakt is.

En als het lymfestelsel is vastgelopen, ben je meteen kwetsbaarder bij een aanval op je immuunsysteem. Alles wat je spijsvertering niet kan opnemen en je lymfestelsel en afvoerkanalen niet kunnen verwerken, blijft in het lichaam zitten en is de voornaamste oorzaak van ziekte.’

De afvoer schoonmaken

Er zijn veel verschillende manieren om het lymfestelsel te reinigen. Een ervan is lymfemassage, bedoeld om opgehoopte gifstoffen uit de lymfeklieren af te voeren en de circulatie van lymfe door de weefsels te stimuleren. Een andere methode is acupunctuur. Daarmee kun je het lymfestelsel stimuleren, in balans brengen en ‘tonifiëren’. Een term uit de acupunctuur die ‘versterken’ betekent.

Acupunctuur is ook een goede methode om de verschillende organen van het lymfestelsel rechtstreeks te stimuleren. Vooral de milt en de thymus (zwezerik). De milt bevat lymfocyten en macrofagen, slaat bloed op en filtert het, en regelt de hoeveelheden van elke soort bloedcel in het lichaam. De thymus is de eerste ‘halte’ voor lymfocyten nadat ze in het beenmerg zijn aangemaakt. Daar rijpen ze en worden ze gespecialiseerde T-cellen. Er zijn veel kruiden die je kunt gebruiken om het lymfestelsel te stimuleren en te reinigen.

Het lymfestelsel heeft geen eigen ‘pompmechanisme’, zoals het hart de bloedsomloop aandrijft. Daarom is lichaamsbeweging essentieel voor de gezondheid en circulatie van het lymfestelsel. Zwemmen, wandelen, joggen en jumping jacks zijn allemaal goed. Springen op een minitrampoline wordt beschouwd als een van de beste manieren om het lymfestelsel op gang te krijgen. Bovendien is het leuk. Ook inversietafels helpen om de lymfe in beweging te krijgen. Dat zijn apparaten waarop je ‘ondersteboven kunt hangen’, meestal bedoeld om de druk op je wervels te verlichten en je spieren op te rekken.

Met diepe ademhalingsoefeningen – zoals pranayama – gebruik je het middenrif als pomp voor de lymfe. Droogborstelen is een techniek om de bloedcirculatie in je huid en weefsels op gang te brengen. Het stimuleert ook de lymfestroom, net als afwisselend warm en koud douchen. Ook voldoende drinken is essentieel voor een gezonde lymfecirculatie. En sommige voedingsmiddelen bevorderen de doorstroom van lymfe door de weefsels, zoals rode bessen en bieten, groene bladgroenten en allerlei soorten noten. Er zijn ook voedingsmiddelen die je juist moet vermijden, zoals sterk bewerkte voedingsmiddelen, witte suiker en kunstmatige zoetstoffen.

‘Maar het lymfestelsel reinigen en de circulatie stimuleren is niet altijd afdoende’, zegt Douillard. ‘Vaak is het belangrijker om eerst de oorzaak van de slechte lymfecirculatie en -drainage te behandelen.’ Peter Jackson-Main is natuurgeneeskundige, kruidenarts, iridoloog en wetenschappelijk directeur van het College of Naturopathic Medicine in het Verenigd Koninkrijk.

Hij is het met Douillard eens: ‘Een lymfereiniging is ontgiften op het diepste niveau, omdat de lymfe stoffen verzamelt uit ver weggestopte, verborgen plekjes in weefselstructuren waar het bloed niet eens komt. Alle cellen die afval uitstoten dat opgeruimd moet worden: dat is de taak van het lymfestelsel. ‘Maar als er problemen zijn met de interactie tussen lymfe en andere afvoer- en ontgiftingskanalen, bijvoorbeeld bij obstipatie, dan kun je daar een opstopping krijgen. Dus dan voert je lichaam de lymfe af, maar waar moet die naartoe als de afvoerwegen een probleem zijn?’

Jackson-Main laat mensen een allesomvattend lymfe-ontgiftingsprogramma doorlopen. De plaats waar hij begint, zijn de darmen. Volgens hem zijn de darmen het belangrijkste lymfevat, goed voor ongeveer 50% van onze lymfecapaciteit. Als hij zeker weet dat de dunne en dikke darm van een cliënt in orde zijn, zet hij hem op een nierreiniging en daarna op een leverreiniging.

Pas als die drie belangrijke lymfeafvoerwegen schoon zijn, pakt hij het lymfestelsel zelf aan. ‘Ik merk dat je veel beter met de lymfe aan de slag kunt als je die eerste drie dingen eenmaal op gang hebt en alle afvoerkanalen op orde zijn. Het reinigen van het lymfestelsel levert dan veel minder problemen op’, zegt Jackson-Main.

 

Ook voldoende drinken is essentieel voor een gezonde lymfecirculatie

Een ayurvedische aanpak

In de traditionele ayurvedische geneeskunde is het woord voor lymfe ‘rasa’, wat ‘levensduur’ betekent. De studie van het lymfestelsel is de studie naar een lang leven. Volgens Douillard is de sleutel tot een lang leven en een ‘schoon’ lymfestelsel: zorgen dat de spijsvertering goed functioneert.

‘Vezels zijn daarvoor cruciaal, omdat ze zich hechten aan de gal, die door de lever wordt geproduceerd. De lever is een belangrijk orgaan voor de afvoer van lymfe-afval’, legt hij uit. ‘Vezels zorgen dat de gal naar het toilet wordt afgevoerd. De oude jager-verzamelaars kregen elke dag ongeveer 100 gram vezels binnen. Wij maar zo’n 15 tot 20 gram per dag. En als je niet genoeg vezels binnenkrijgt, heeft de gal niets om zich aan te hechten en worden alle gifstoffen uit de lymfe en de bloedbaan weer opgenomen door je lever.’ Onverzadigde oliën in onze voeding, zoals koolzaad- en saffloerolie, zijn een ander probleem.

Volgens de ayurvedische theorie kunnen de gezonde bacteriën in ons lichaam die oliën niet verteren. Dat betekent dat ze rechtstreeks naar de lever gaan en daar opstoppingen veroorzaken. Die zorgen er op hun beurt voor dat de lever minder goed gal kan aanmaken en het darmkanaal kan reinigen. Pesticides en herbicides in ons voedsel doden letterlijk de micro-organismes in ons spijsverteringskanaal. Alleereerst de micro-organismes in je mond, die de enzymen maken waarmee de vertering van voedsel begint. Ook verderop doden ze veel gezonde darmbacteriën. Daardoor gaat de spijsvertering verder achteruit, en raakt het lymfestelsel verstopt. ‘Natuurlijk geven we ons eten de schuld’, zegt Douillard.

‘We zeggen: “O, eet geen vlees, geen zuivel, geen lectines [in granen en peulvruchten], geen nachtschade, geen gluten.” Maar de realiteit is dat je die voedingsmiddelen zonder problemen zou moeten kunnen eten. We eten de meeste ervan al duizenden jaren.’ Onze spijsvertering wordt alsmaar zwakker als we zo ‘voorzichtig’ eten en alle moeilijk verteerbare voedingsmiddelen vermijden.

Daardoor worden ook ons lymfestelsel en immuunsysteem zwakker.2 ‘Uit studies blijkt inmiddels dat tarwe – een moeilijk verteerbaar voedingsmiddel – het immuunsysteem juist sterker maakt. Mensen die tarwe eten, hebben vier keer zoveel killercellen (een bepaald soort witte bloedcel) in hun bloed dan mensen die glutenvrij eten. Ze hebben significant minder kwik in hun bloed dan mensen met een glutenvrij dieet, en het microbioom van hun darmen is diverser.’3

Let op: Douillard adviseert wel om biologische volkorentarwe te eten om pesticides te vermijden, en kijk ook naar de andere ingrediënten in tarweproducten. Stress is een andere belangrijke factor die bijdraagt aan een slechte spijsvertering en geblokkeerde lymfe, of rasa. ‘Rasa betekent ook emotie en het betekent ook smaak’, vertelt Douillard. ‘Het betekent dus smaak, emotie en lymfe. Het blijkt dat ontspannen eten en je voedsel proeven de kwaliteit van ons voedsel beïnvloedt.

Dat beïnvloedt op zijn beurt weer de kwaliteit van de spijsvertering. Als ik gestresst ben, worden eiwitten niet goed afgebroken in de lymfe. Dat veroorzaakt lymfestuwing, wat direct verband houdt met een verzwakte afweer en veel andere problemen die je tegenwoordig ziet.’

Bronnen

1. Lancet Gastroenterol Hepatol. (2016). 1:238-47.
2. Nature. (2015). doi:10.1038/ nature14432.
3. Biosci Biotechnol Biochem.

HET LYMFESTELSEL

Het lymfestelsel is vergelijkbaar met de bloedsomloop, met zijn eigen vloeistof, vaten en organen. Via steeds breder wordende lymfevaten komt het lymfevocht langs minimaal één lymfeklier, voordat het in het bloed terechtkomt.

De lymfeklieren zijn de ‘zuiveringsstations’ van het lymfestelsel. Lymfeklieren zijn boonvormige orgaantjes, die in groepjes op verschillende plaatsen in je lichaam zitten: je hals, oksels, langs je luchtpijp, bij je longen, darmkanaal en in je buikholte, bekken en liezen. In de lymfeklieren zitten de witte bloedcellen, zoals de lymfocyten. Ze zijn belangrijk voor de specifieke immuniteit tegen ziekteverwekkers. Er zijn nog andere belangrijke lymfoïde organen:

Appendix (wormvormig aanhangsel van de blindedarm)

Bevat lymfeweefsel dat schadelijke bacteriën opruimt en voorkomt dat bacteriën in je darmen terechtkomen. De appendix slaat nuttige bacteriën op die de spijsvertering bevorderen.

Beenmerg
Produceert witte bloedcellen die in de lymfe terechtkomen.

Mesenterium (darmscheil)
Omringt de darmen en houdt ze op hun plaats, één orgaan met heel veel lymfeklieren die de darmbacteriën controleren en zo nodig een afweerreactie veroorzaken.

Milt
Filtert lymfeafval uit het bloed en produceert witte bloedcellen.

Thymus (zwezerik)
Produceert lymfocyten en bevat T-cellen die daar rijpen.

Keel- en neusamandelen
De eerste verdedigingslinie van het immuunsysteem. Ze vangen ziekteverwekkers uit de lucht die we inademen, en uit het voedsel dat we eten.

Peyerse platen
Lymfatisch weefsel in de wand van de dunne darm, dat checkt of er schadelijke bacteriën zijn en die vernietigen.

Wilt u dit artikel lezen?

Als abonnee kunt u dit artikel gratis lezen door in te loggen op uw account. Nog geen abonnee? Sluit nu een abonnement af.

Andere artikelen van Cate Montana

kleine wonderen met Enzymtherapie

Acupunctuur bij gezichtsveroudering

Anders omgaan met een beroerte

Herstel van het lichaam na een kankerbehandeling

Schud het van je af!

Een rood lampje: Bram Bakker

Mijn vriend Eric Elbers werkt aan de opvolger van het legendarische boek Het lichaam liegt nooit van haptonoom Ted Troost. Hij vertelt vaak smakelijk over de geschiedenis van dit ondergewaardeerde vak. De grondlegger heette Frans Veldman (1921-2010). Hij was ook de...

Behandelopties zonder medicatie Hyperactieve hond?

Boxer Tyson is geen puppy meer, maar hij is nog steeds hyperactief. Zijn baasjes denken dat hij ADHD heeft. De dierenarts wil daarom Prozac voorschrijven. Is dat nodig? Holistisch dierenarts Rohini Sathish geeft tips zonder medicatie. Hyperactiviteit is een extreem...

Je brein aan de pil

Van de recentste publicaties tot aan tijdloze klassiekers. Boeken zijn een waardevolle bron van inspiratie bij het maken van gezondheidskeuzen. Dit keer geven we aandacht aan Je brein aan de pil van Sarah Hill, hoogleraar en onderzoeker op het gebied van sociale...

Cate Montana avatar

Over de auteur

Cate Montana is een auteur die bekend staat om haar werk op het gebied van psychologie, spiritualiteit en zelfhulp. Ze heeft een achtergrond in de journalistiek, wat haar een scherpe analytische blik geeft op de onderwerpen die ze behandelt. Montana's werk richt zich vaak op het verkennen van het menselijk bewustzijn, de aard van de werkelijkheid en hoe deze concepten van invloed zijn op persoonlijke groei en ontwikkeling.
Lees meer artikelen van Cate Montana