Toen ze merkte dat psychiatrische medicatie voor sommige patiënten niet werkte, ging de aan Harvard opgeleide, Amerikaanse psychiater Georgia Ede op onderzoek uit.

Zou een ander voedingspatroon hen kunnen helpen? Twaalf jaar later geldt zij als een van dé experts op het terrein van voeding en breingezondheid. Ellen Vunderink interviewde haar over de verbazingwekkende resultaten die zijn bereikt.

Ruim twee uur had ik ademloos geluisterd terwijl dr. Georgia Ede vertelde over de effecten van voeding op ons brein in het algemeen en psychiatrische aandoeningen in het bijzonder. Toen was het mijn tijd om haar te interviewen.

Ik vroeg of ze misschien even een frisse neus wilde halen voordat we in gesprek zouden gaan. Ze keek me stomverbaasd aan en zei ‘Nee, waarom?’. Dat is typisch Georgia Ede. Ze is bevlogen en wil zoveel mogelijk mensen laten weten wat voeding doet met ons brein.

Want als je weet welke negatieve invloed voeding kan hebben, begrijp je ook dat het je mentale en emotionele gezondheid positief kan beïnvloeden. En dat, precies dat, wil ze de hele wereld laten weten.

Zelf behoor ik ook een beetje tot haar doelgroep. Sinds een paar jaar weet ik dat mijn brein en ik nogal wat kenmerken van ADHD vertonen. Dat zorgt er in mijn geval onder meer voor dat ik erg moe kan zijn.

Ik had gehoord dat ketogene voeding energie geeft en daarom ben ik vorig jaar begonnen met een ketogeen eetpatroon. Ik was stomverbaasd toen ik na een week bijna een ander mens was. Ik had veel meer energie, maar dat had ik ook wel verwacht.

Wat ik niet had verwacht, was dat ik me beter zou kunnen concentreren, beter zou slapen en – misschien wel het belangrijkste van alles – dat er veel minder vuurwerk in mijn hoofd zou zijn.

Pas toen ik op onderzoek uitging, kwam ik er mede dankzij Georgia Ede en de Amerikaanse arts Chris Palmer achter dat dit een direct gevolg is van ketogeen eten, en van ‘in ketose’ zijn (zie kader). Dus je begrijpt dat ik in de wolken was toen ik haar mocht interviewen.

Je weet wát je moet veranderen in je leven als je ketogeen wilt gaan eten en in ketose wilt zijn. Maar hoe houd je het vol? Kun je nog wel met vrienden uit eten gaan? ‘Volhouden is inderdaad moeilijk,’ zegt ze. ‘Want om de voordelen van een ketogeen voedingspatroon te ervaren, moet je je inname van koolhydraten dramatisch verlagen.

We leven in een koolhydraatrijke wereld, en koolhydraten zijn heerlijk, handig en betaalbaar. Veel mensen zijn gek op pasta, brood, rijst en granen. Voedzamere producten zoals vlees, vis, noten en eieren zijn minder gemakkelijk voedsel, minder comfortfood.

Maar er zijn meer redenen. We willen allemaal graag eten wat anderen eten. Eten is een sociaal gebeuren. Dus voor schoolgaande kinderen en studenten is het extra moeilijk.’

Dat voeding je mentale gezondheid kan beïnvloeden moet de hele wereld weten

Dat ik haar kon interviewen kwam omdat zij in mei aanwezig was bij de eerste International Food Addiction Consensus Conference 2024, die in Londen plaatsvond. ‘Daar bespraken we waarom ultrabewerkte voeding zo verslavend is,’ vertelt ze.

‘Wat we weten, is dat geraffineerde koolhydraten je bloedsuiker snel omhoog brengen en het brein op een snelle en onnatuurlijke manier stimuleren. De behoefte aan dat gevoel kan groot zijn.

Veel mensen zijn eraan gewend geraakt, of zelfs aan verslaafd. Het is moeilijk om de behoefte aan dat gevoel op te geven. En ook al heb je ervaren dat ketogeen eten je goed doet, dan nog is het moeilijk.

Koolhydraten zijn overal. Dus met alleen een dieetplan en informatie kom je er niet. Je moet ook begeleiding zoeken. En je moet zorgen dat je op de hoogte bent van nieuwe inzichten zodat je begrijpt wat het doet met je lichaam.

Je kunt ook niet zonder hulpmiddelen, zoals een dieet. Net als bij elke andere gedragsverandering, heb je hulp nodig. Anders lukt het je niet om zo anders te gaan eten en dit vol te houden.’

Wat is ‘in ketose’ zijn?

Als je lichaam in ketose is, gebruikt het je vetverbranding om energie te maken.

Vetten worden dan via je bloed naar je lever gebracht. Die zet ze om in energie, en bij dit proces komt er ook een stofje vrij dat ketonen heet. Daarom wordt het ‘in ketose’ zijn genoemd. Als je voeding veel koolhydraten bevat, is glucose de brandstof voor je cellen. Onderzoek heeft aangetoond dat, als de hersens de keuze krijgen, ze ketonen blijven opnemen en verbranden, zelfs als er genoeg glucose beschikbaar is.1

Bron

Heel je hoofd, p108, dr. Georgia Ede, Uitgeverij Lucht, ISBN 9789493272729, 2024.

‘Maar dan, als je de stap hebt gezet, en door de lastige begintijd heen bent, wordt alles anders. Het kan een paar dagen tot een paar weken duren voordat je het effect voelt. Als dat gebeurt, als je ervaart wat het met je doet, voel je je compleet anders.

Wat ik hoor van mensen, en zelf ook ervaar, is dat je smaakpalet verandert, dat je je trek beter kunt beheersen. Dat maakt het ketogeen voedingspatroon uniek. Je moet het hebben ervaren om echt te begrijpen wat ik bedoel.’

Meer voldoening

‘Mensen die gewend zijn aan koolhydraatverbranding, denken misschien dat ze dat soort eten nooit kunnen opgeven. Dat ze het echt nodig hebben. Als je overstapt van koolhydraatverbranding naar vetverbranding, zul je merken dat de vetten je meer voldoening geven, dat ze beter voldoen aan de behoeften van je cellen.

Je zult ook merken dat je minder trek hebt in snacks tussen de maaltijden door. Natuurlijk moet je nog steeds opletten. Je zult nog steeds voorzichtig moeten zijn want het is niet perfect.’

‘Zelf probeer ik het vaak zo uit te leggen: als je een voedingspatroon hebt met veel koolhydraten, dan hebben je cellen constant behoefte aan nieuwe koolhydraten.

Dus je moet blijven eten, en dat vraagt aandacht en wilskracht. Maar als je ketogeen eet, is dat niet nodig. Dat zorgt dat je tussen de maaltijden in, geen trek hebt. Dat komt doordat de vetten en eiwitten de energiebehoefte van je cellen bevredigen. Dus geen cravings, geen lekkere trek.’

Ze vertelt over een uitzending op de Amerikaanse zender National Public Radio, waarin zij samen met andere specialisten werd geïnterviewd. ‘Een van de sprekers was

dr. Iain Campbell, een Schotse onderzoeker die een bipolaire stoornis heeft. Hij vertelde in het gesprek dat hij ooit koolhydraatarm was gaan eten om gewicht te verliezen.

Niet omdat hij verwachtte dat het effect zou hebben op zijn brein. Maar drie dagen later zat hij in de bus en besefte ineens dat hij zich niet depressief voelde. Hij zag kleuren, voelde zich anders en dacht: is dit hoe ‘gewone’ mensen zich voelen?

Je kunt het brein niet zien als iets dat losstaat van het lichaam

Een man die dit hoorde tijdens de radio-uitzending, ook bipolair, begon de volgende dag met het ketogeen eetpatroon. Zonder hulp, hij begon gewoon. Na drie weken begon hij zich beter te voelen, maar liep ook tegen een paar vragen aan.

Hij belde Georgia Ede en zei: ‘U bent waarschijnlijk te druk om mij te kunnen helpen? Ze antwoordde ontkennend, zei dat ze hem kon helpen en vroeg waar hij woonde. Hij bleek dertig kilometer verderop te wonen. Tijdens het consult zei hij tegen haar: ‘Misschien is er dus niks mis met mij, misschien is er alleen iets mis met mijn dieet’?’

Georgia Ede: ‘Ik dacht: dit is zo’n verbazingwekkend mooie zin. Ik wilde dat ik had bedacht om het zo te verwoorden. Het is zo ontroerend en to the point. Maar het is meer dan dat. Soms vragen mensen me of verkeerde voeding de oorzaak is van psychiatrische stoornissen.

Dat zou ik niet durven zeggen. Wat ik wel durf te zeggen, is dat als je er kwetsbaar voor bent, de verkeerde voeding je misschien net zodanig uit balans brengt dat je een dergelijke aandoening kunt krijgen.’

‘We kunnen dit niet bewijzen. En als er al twijfel over is, dan zullen de mensen die niet willen geloven dat voeding van invloed is, ook zeggen dat we het niet kunnen bewijzen. Maar er wordt de laatste jaren wel veel onderzoek gedaan en er zijn veel belangwekkende resultaten.

Ik ben daarom blij met een artikel in Medisch Dossier dat zich richt op het grote publiek. Je weet nooit wie dit artikel leest. Dat kan zomaar iemand zijn voor wie het haar of zijn leven verandert. Misschien hoeft diegene dan niet meer steeds andere medicatie te proberen of hoeft hij of zij niet meer te worden opgenomen.’

Individuele verhalen

Zoals gezegd wordt er steeds meer onderzoek gedaan. ‘Niet alleen in de Verenigde Staten, ook in universiteitssteden als Edinburgh, Parijs en Leiden. Toch zijn individuele verhalen voor mij ook erg belangrijk.

Ik heb een familielid met ADHD. Voordat ze begon met ketogeen eten was ze niet in staat om te werken. Nu staat ze ’s ochtends op en gaat ze aan de slag. Haar verhaal lijkt op jouw verhaal. De helderheid in je hoofd die je niet kende, de verbeterde concentratie en slaap. Ik hoop zo dat iemand dit leest en er dan ook zoveel baat bij heeft.’

Ik hoop dat iemand dit leest en er ook zoveel baat bij heeft

‘Het neemt allemaal niet weg, dat ketogeen eten niets kan fixen. Dat zeggen mensen wel eens tegen me, dat het ketogeen dieet niet alles kan genezen. Nee, natuurlijk kan dat niet. Het werkt niet voor iedereen, niks werkt voor iedereen. En het is nooit maar één ding, er zijn altijd meer aspecten die aandacht behoeven.

Weet je wat krachtig is? Als je zegt het is dit én dit. Misschien heeft iemand ondersteunende psychotherapie nodig, of moet hij of zij begrijpen wat de invloed op het lichaam is. Ik wil geen andere behandelwijzen overboord gooien, we moeten een mix maken die past bij de patiënt. Dit is wat we bijvoorbeeld doen in het Franse onderzoek.

Mensen die psychiatrische medicatie namen, bleven gewoon hun gebruikelijke medicijnen nemen en daarnaast gaven we ze ketogene voeding. Sindsdien gaat het beter met ze en zijn de bijwerkingen van de medicatie verminderd. Je hoeft dus niet te kiezen. Je kunt beide inzetten.’

Medicatie

‘Mensen denken soms dat ik tegen medicatie ben. Dat is niet zo. Maar je kunt het brein niet zien als ‘iets’ dat losstaat van het lichaam. En dat problemen in het brein het gevolg zijn van chemische onbalans die je alleen met medicatie kunt herstellen.

Voeding speelt ook een rol. Ik ben voor goede voeding en een gezond metabolisme. Ik geef de voorkeur aan de juiste voeding maar ik schrijf nog steeds medicatie voor.

Zeker in spoedeisende situaties kun je geen dieet inzetten. Dan ben ik blij dat ik medicatie kan voorschrijven. Ik heb ook patiënten die met het ketogeen eetpatroon wel vooruitgang boeken, maar niet zoveel als ze zouden willen en als mogelijk is.

Zij gebruiken dus ook medicatie om zo goed mogelijk te herstellen en te kunnen functioneren. Het is de echte wereld, we gebruiken en combineren wat nodig is voor iemand.’

Komt het wel eens voor dat mensen zeggen dat ketogeen eten niet werkt voor hen, en dat jij de indruk hebt dat ze het niet echt hebben geprobeerd? ‘Ja dat gebeurt vaak. Toen ik begon te werken met het ketogeen dieet, gaf ik consulten aan mensen die probeerden om hun mentale problemen op te lossen met een dieet.

Zij kwamen bij mij en zeiden dan iets als ‘Ik heb het geprobeerd maar het werkt niet voor mij. Wilt u me helpen het wel te laten werken?’ Veel van mijn werk bestond er dus uit om met patiënten te kijken hoe we beweging konden brengen in hun situatie. Met het ketogeen dieet voor mentale gezondheid lukt dat negen op de tien keer.’

‘Als het niet lukt, ligt dat meestal aan een van deze twee problemen: of ze meten hun ketonenwaardes niet goed en zijn daardoor niet constant in ketose of ze geven te snel op omdat ze zich in het begin niet lekker voelen.

Als ik dan vraag hoe lang ze het hebben volgehouden, zeggen ze dat ze zijn gestopt na vier dagen. Maar je voelt je het slechtst in de eerste week, en sommige mensen vinden dat eng omdat ze niet weten dat je je soms slechter voelt voordat je je beter gaat voelen.

Juist daarom is de juiste informatie en begeleiding zo belangrijk. Dan weet je dat het te vroeg is om te zeggen dat het niet werkt voor je, dat je nog een tijdje vol moet houden en je ketonen goed moet meten. Je moet minimaal zes weken in ketose zijn voordat je kunt zeggen of het op de langere termijn werkt voor jou.’

‘Als mensen gaan voelen dat het werkt, motiveert dat ze enorm. Dan willen zij zich zo blijven voelen. Op dat moment zijn de ketogene coaches en therapeuten hard nodig om ze te helpen op het pad te blijven en door te gaan.

Of het nu individueel is, door online ondersteuning, of door in groepen bij elkaar te komen. Wat ketogeen voor mij zo bijzonder maakt, is dat het de enige interventie is die zelfstandig tot volledig herstel kan leiden. Niet bij iedereen. Maar stel dat jij diegene bent bij wie het tot compleet herstel leidt. Dat is toch geweldig?’

Naschrift: Zoek altijd begeleiding van een ketogeen coach als je wilt starten met ketogeen eten, zeker als je medische klachten hebt.