Door: Cindy de Waard
Histamine-intolerantie is een complexe aandoening waarbij het lichaam moeite heeft om overtollige histamine af te breken, wat tot een breed scala aan klachten kan leiden. Histamine is een stof die van nature in het lichaam voorkomt en die een rol speelt in het immuunsysteem, de spijsvertering en het zenuwstelsel. Als het evenwicht van histamine in het lichaam verstoord raakt, kunnen er symptomen ontstaan die lijken op een allergische reactie, zoals huiduitslag, jeuk, netelroos, hoofdpijn of migraine. Sommige mensen ervaren een verstopte neus of astma-achtige klachten. Ook maagklachten als buikpijn, misselijkheid of diarree kunnen het gevolg zijn.
De belangrijkste oorzaak van histamine-intolerantie is een tekort aan het enzym diamino-oxidase (DAO), dat verantwoordelijk is voor het afbreken van histamine in het spijsverteringskanaal. Als dit enzym onvoldoende aanwezig is, of niet goed functioneert, hoopt histamine zich op.
Histamine-intolerantie en MCAS (mestcel activatie syndroom) worden vaak met elkaar verward omdat beide aandoeningen verband houden met histamine en met mestcellen. Toch zijn er belangrijke verschillen tussen de twee.
Bij histamine-intolerantie kan het lichaam histamine niet goed afbreken. Dit komt meestal door een tekort aan het enzym DAO, dat helpt om histamine in het spijsverteringskanaal af te breken. Als gevolg daarvan hoopt histamine zich op, wat klachten veroorzaakt die lijken op een allergische reactie. Denk hierbij aan hoofdpijn, buikpijn, huiduitslag of een verstopte neus. De symptomen ontstaan vaak door het eten van histaminerijke voedingsmiddelen of van voedingsmiddelen die rijk zijn aan biogene aminen, zoals oude kaas, alcohol of gefermenteerde producten. De behandeling bestaat vooral uit het vermijden van deze voedingsmiddelen, eventueel aangevuld met het gebruik van een DAO-supplement.
Bij MCAS ligt het probleem anders. Hier zijn de mestcellen in het lichaam overactief en geven ze te veel histamine en andere ontstekingsstoffen af, zelfs zonder duidelijke triggers als een infectie of allergie. Dit leidt tot een breed scala aan klachten, waaronder huiduitslag, benauwdheid, diarree en hartkloppingen. De symptomen kunnen worden uitgelokt door factoren als stress, temperatuurwisselingen, intense geuren (bijvoorbeeld parfums) of bepaalde medicijnen en voedingssupplementen. De behandeling richt zich op het remmen van de activiteit van mestcellen en het verminderen van histamine-afgifte.
Histamine-intolerantie en MCAS zijn dus twee wezenlijk verschillende problemen. Bij histamine-intolerantie gaat het om een tekort aan DAO, waardoor histamine niet goed wordt afgebroken. Bij MCAS is er juist sprake van overactieve mestcellen die te veel histamine produceren. Hoewel de symptomen op elkaar lijken, vereist de aanpak van beide aandoeningen een heel andere behandeling. Een goede diagnose is daarom essentieel.
Bronnen
- Am J Clin Nutr. 2007 May;85(5):1185-96.
- Journal of Allergy and Clinical Immunology 2019;144(4):883-896.
Andere mogelijke oorzaken zijn overmatige inname van histaminerijke voedingsmiddelen, medicatie die de DAO-activiteit remt, leverproblemen die de afbraak van histamine belemmeren en een verhoogde productie van histamine door allergieën, ontstekingen of een onbalans in de darmflora.¹˒²
Werking van het DAO-enzym
Het DAO-enzym speelt een essentiële rol in de afbraak van histamine in de darmen. Het wordt voornamelijk geproduceerd in de darmwand van de dunne darm. Wanneer histamine via voeding het lichaam binnenkomt, bijvoorbeeld door het eten van histaminerijke voedingsmiddelen als gerookte zalm of oude kaas, wordt het omgezet door het enzym in een inactieve stof die geen biologische werking meer heeft. Dit proces voorkomt dat histamine zich ophoopt en symptomen als hoofdpijn, huiduitslag en spijsverteringsproblemen veroorzaakt.¹˒²
Symptomen van deze intolerantie lijken op een allergische reactie
De werking van DAO kan worden verminderd door verschillende stoffen, zoals bepaalde medicijnen en alcohol. Ook een tekort aan vitamine B6 en koper kan de DAO-activiteit verlagen, aangezien deze voedingsstoffen belangrijk zijn voor het functioneren van het enzym. Sommige mensen hebben genetisch gezien een lagere DAO-activiteit door variaties in het DAO-gen, wat hen vatbaarder maakt voor histamine-intolerantie. Bij deze mensen is de afbraak van histamine van zichzelf al verminderd, waardoor histamine zich sneller ophoopt en symptomen van intolerantie kunnen optreden. De DAO-activiteit kan worden gemeten met een bloedonderzoek.¹˒²
De relatie met darmbacteriën
In de darmen zijn er bepaalde bacteriën die histamine produceren als bijproduct van hun stofwisseling. Dit kan bijdragen aan een verhoogde concentratie van histamine in de darmen en dus tot klachten leiden. Deze bacteriën breken het aminozuur histidine af waardoor histamine ontstaat. Bacteriën als enterococcen, lactobacillen, Clostridium-, Bacillus-, Proteus-, Morganella- en Pseudomonas-soorten kunnen histamine produceren. Dit betreft dus zowel bacteriën die we als gunstig zien - zoals enterococcen en lactobacillen - als ongunstige soorten.³˒⁴
Als er een onbalans ontstaat in de samenstelling van de darmflora, bijvoorbeeld door het gebruik van antibiotica of een ongezond dieet, kan dit de groei van histamine-producerende bacteriën bevorderen. Ook stress kan de darmflora verstoren en de productie van histamine verhogen. Dit alles kan bijdragen aan de symptomen van histamine-intolerantie. Het handhaven van een gezonde darmflora is daarom essentieel voor het reguleren van de histamineproductie.
Een histamine-arm dieet is gericht op het vermijden van voedingsmiddelen die rijk zijn aan histamine en andere biogene amines (chemische verbindingen die in voeding voorkomen) of die de afgifte van histamine in het lichaam kunnen bevorderen. Het voedingspatroon helpt om de histamine-belasting in het lichaam te verminderen en symptomen te verlichten. Histamine bouwt zich op in voedingsmiddelen naarmate deze langer worden bewaard. Belangrijk is dus om zo vers mogelijk te eten en geen gefermenteerde voeding te consumeren.
Voedingsmiddelen die meestal goed zijn bij een histamine-arm dieet:
- Vers rundvlees, gevogelte en vis (onbewerkt): kies voor vers vlees en verse vis (bij voorkeur uit de vriezer). Vermijd gefermenteerd of gerookt vlees (zoals salami, ham, en hotdogs), gerookte vis (zoals makreel) en vis uit blik (bijvoorbeeld tonijn).
- Groenten (behalve de uitgesloten soorten hiernaast): de meeste verse groenten zijn toegestaan, maar sommige soorten, zoals tomaten, aubergines, spinazie en avocado bevatten grotere hoeveelheden histamine.
- Zuivelproducten: verse melk en verse kaas (zoals mozzarella, ricotta) kunnen beter worden verdragen dan gefermenteerde kazen als cheddar, brie en blauwe kaas.
- Kruiden en specerijen: verse kruiden als basilicum en peterselie kunnen goed worden verdragen. Gedroogde kruiden kunnen rijker aan histamine zijn. Ook specerijen, zoals kaneel, kunnen een reactie geven.
- Dranken: water, kruidenthee (behalve bepaalde kruiden die histamine verhogen, zoals munt).
Voedingsmiddelen die je beter kunt vermijden (deze lijst is niet volledig):
- Gefermenteerde voedingsmiddelen: zoals zuurkool, kimchi, sojasaus, miso en tempeh.
- Alcoholische dranken: vooral wijn, bier en champagne bevatten veel histamine.
- Bewerkte vleesproducten: zoals salami, ham, worst, bacon en hotdogs.
- Kaas (gefermenteerd): zoals cheddar, blauwaderkaas, brie en camembert.
- Sommige groenten: aubergine, spinazie, tomaat, rode bieten, andijvie, boerenkool, koolsoorten, maïs, postelein en ui.
- Fruit: aardbeien, ananas, avocado, banaan, citrusfruit, druiven, frambozen, pruimen en rozijnen.
- Fastfood en gemaksvoedsel: deze producten bevatten vaak conserveermiddelen en andere toevoegingen die de histamineproductie kunnen verhogen.
Het is belangrijk om de persoonlijke reacties op verschillende voedingsmiddelen te monitoren, omdat niet iedereen dezelfde mate van gevoeligheid heeft voor histamine.
Bronnen
- Am J Clin Nutr. 2007 May;85(5):1185-96.
- Biogene aminen en histaminevrijmakers in voedingsmiddelen, via rivas.nl.
Probiotica worden gebruikt om de darmgezondheid te verbeteren, maar bij mensen met histamine-intolerantie kan het gebruik van bepaalde probiotica juist leiden tot verergering van symptomen. Dit komt doordat sommige probiotische stammen histamine kunnen produceren als bijproduct van hun stofwisseling. Probiotica-bacteriën, zoals Lactobacillus brevis, Lactobacillus casei en Lactobacillus delbrueckii subs. bulgaricus kunnen histamine aanmaken en zo de histaminebalans in de darmen verstoren.⁵
Daarentegen kunnen bepaalde andere probiotische stammen helpen bij het verbeteren van de histaminebalans door geen histamine te produceren of zelfs actief bij te dragen aan de afbraak van histamine. Soorten als Bifidobacterium infantis, Bifidobacterium longum en Lactobacillus rhamnosus kunnen daardoor juist gunstig zijn voor mensen met histamine-intolerantie.⁶˒⁷˒⁸ Desondanks is de reactie op probiotica per persoon verschillend. Sommige mensen met histamine-intolerantie reageren goed op specifieke probiotische stammen, terwijl anderen merken dat hun symptomen verergeren. Daarom is het belangrijk om probiotica voorzichtig te introduceren en te kiezen voor stammen die erom bekend staan dat ze de histamineconcentratie niet verhogen.
Suppletie
Verschillende voedingsstoffen en kruiden kunnen de werking van het DAO-enzym ondersteunen. Vitamine B6 en koper zijn twee van de belangrijkste stoffen voor een goede werking van DAO. Ze helpen bij het activeren van het enzym, waardoor histamine efficiënter wordt afgebroken. Vitamine B6 komt voor in voeding als vlees en vis, terwijl koper vooral zit in schelpdieren, lever en noten. Daarnaast speelt vitamine C een rol in het bevorderen van de afbraak van histamine door het enzym te ondersteunen. Vitamine C werkt ook als een antioxidant, wat de enzymfunctie verder kan verbeteren.¹˒²
Bij histamine-intolerantie kunnen bepaalde probiotica de klachten verergeren
Magnesium helpt niet alleen bij de enzymwerking, maar kan ook histaminegerelateerde klachten als hoofdpijn en spierkrampen verlichten. Daarnaast zijn er kruiden of plantenstoffen, waaronder quercetine, brandnetel en gember, die invloed hebben op de histaminestofwisseling of -signalering. Quercetine heeft ontstekingsremmende eigenschappen en helpt bij het blokkeren van histaminereceptoren. Brandnetel kan de histamineniveaus reguleren, terwijl gember ontstekingen vermindert en spijsverteringsproblemen verlicht die samenhangen met histamine-intolerantie.
Histamine-intolerantie en allergieën kunnen elkaar op verschillende manieren beïnvloeden, vooral doordat beide aandoeningen verband houden met de afgifte van histamine. Zowel allergieën als histamine-intolerantie kunnen leiden tot huidreacties, zoals jeuk of huiduitslag, gastro-intestinale klachten als buikpijn en diarree, ademhalingsproblemen en een verstopte neus en hoofdpijn. De overlap in symptomen maakt het moeilijk om te bepalen waardoor de klachten precies ontstaan, vooral wanneer iemand last heeft van zowel histamine-intolerantie als hooikoorts. Door middel van een allergietest of het meten van de DAO-enzymactiviteit in het bloed kan er een onderscheid worden gemaakt tussen de twee aandoeningen.
Bij allergieën komt histamine vrij uit mestcellen (een type afweercel), als reactie op een allergeen als pollen of huisstofmijt. Dit proces veroorzaakt ontstekingsreacties, zwelling en andere typische allergische symptomen. Voor mensen met histamine-intolerantie, die moeite hebben om histamine af te breken vanwege een tekort aan het enzym DAO, kan het bijkomende histamine van een allergische reactie de symptomen verergeren. Dit leidt tot een verhoogde histaminebelasting, wat kan resulteren in hevigere klachten als hoofdpijn of verstopte neus. Behandeling van beide aandoeningen is een uitdaging. Toepassing van een histamine-arm voedingspatroon, het gebruik van DAO-enzymen of de inzet van andere suppletie kan helpen. Het reguleren van de histaminebalans is belangrijk voor mensen die zowel allergieën als histamine-intolerantie ervaren, omdat beide aandoeningen de symptomen van de andere aandoening kunnen versterken.
Bron
- Biomolecules. 2022 Mar 15;12(3):454.
Tot slot kan DAO ook via een voedingssupplement worden ingenomen. DAO-supplementen kunnen helpen bij het verminderen van symptomen van histamine-intolerantie, maar ze bieden geen genezing voor de aandoening. Het is belangrijk om de supplementen direct voor of tijdens de maaltijd in te nemen, vooral als je histaminerijke voedingsmiddelen consumeert. Dit zorgt ervoor dat het enzym actief is tijdens de spijsvertering, wanneer histamine uit voedsel vrijkomt. De dosering hangt af van het product, maar meestal wordt één of twee capsules per maaltijd aanbevolen. Ze zijn geen vervanging voor een histamine-arm voedingspatroon, maar kunnen wel helpen als je bijvoorbeeld vanwege sociale activiteiten verwacht histamine(rijker) te eten.²
Conclusie
De oorzaak van een histamine-intolerantie ligt meestal in een tekort aan het enzym diamino-oxidase (DAO), dat verantwoordelijk is voor het afbreken van histamine. Daarnaast kunnen factoren als een verstoorde darmflora of het gebruik van bepaalde medicijnen de situatie verergeren. Het is essentieel om een gezonde darmflora te behouden en de juiste voedingsstoffen in te nemen om de histaminebalans te reguleren. Aandacht voor voeding en suppletie, evenals het zorgvuldig kiezen van probiotica, kunnen bijdragen aan het verlichten van de symptomen. ●
Bronnen & referenties
- Am J Clin Nutr. 2007 May;85(5):1185-96.
- Biomolecules. 2020 Aug 14;10(8):1181.
- Nutrients. 2022 Apr 23;14(9):1774.
- Food safety 1978;1(3):173-187.
- Food Science en Technology. 2011;46(10):2062-2069.
- Int J Food Microbiol. 1998 Jan 6;39(1-2):1-10.
- J of Pharm. Science. 2008;107(2): 159-166.
- World J Gastroenterol. Feb 14, 2011; 17(6): 750-759.
