Van de recentste publicaties tot aan tijdloze klassiekers. Boeken zijn een waardevolle bron van inspiratie bij het maken van gezondheidskeuzen. Dit keer geven we aandacht aan Het hart wordt niet dement van Huub Buijssen, psychogerontoloog, klinisch psycholoog en voormalig gezondheidspsycholoog. Een boekbespreking aan de hand van drie vragen en een fragment.
Boekfragment
Dementie houdt vooral huis in het buitenste deel van ons brein, onze cortex, de plek van onze verstandelijke vermogens. De delen van ons brein die veel eerder in onze evolutie ontstonden en dieper in ons brein liggen, worden bij de meeste vormen van dementie pas laat of zelfs helemaal niet aangetast.
Het gaat om de delen die de zetel vormen van wat ons het meest dierbaar is: onze gevoelens en emoties. Deze delen van ons brein blijven niet alleen behouden; het lijkt erop dat ze zelfs beter gaan functioneren om zo het verlies van geheugen en verstand te compenseren.
Dit verklaart waarom het gevoels- en emotieleven van mensen met dementie er vaak op vooruitgaat en hun gevoelens intenser zijn. In positieve zin gaat het om intenser van iets kunnen genieten, genegenheid tonen, trots en vervoering, in negatieve zin om eerder en heviger gevoelens ervaren als achterdocht, boosheid, agressie, onzekerheid (faalangst) en frustratie.
Ook verklaart het intensere gevoelsleven mede waarom mensen met dementie extra kwetsbaar zijn voor depressies. (…)
Mensen met dementie hebben nog steeds gevoelens. Net als wij. Het hart wordt niet dement. Wat verandert, is dat ze deze gevoelens soms anders uiten. Ongecontroleerder, mider gefilterd, vaak ook minder genuanceerd.
Vaker dan voorheen verschuilen gevoelens zich achter triestheid of boosheid. Als iemand met dementie huilt, kunnen tranen een uiting zijn van verdriet en het woedende geschreeuw kan een uiting zijn van boosheid.
Maar een trieste blik en tranen kunnen ook een uiting zijn van angst, pijn of eenzaamheid. En ook boosheid is een joker. Als iemand met dementie verdrietig of boos is, moet je daarom vaak niet letterlijk nemen wat hij zegt, maar op zoek gaan naar het gevoel achter de boosheid. (…)
Je moet dan puzzelen. Zoals een moeder dat doet met een huilende baby: heeft hij honger, heeft hij slaap, pijn, last van zijn darmpjes, is hij bang of geschrokken. (…)
Als je op dit moment je naaste helpt zich prettig te voelen, dan doe je wat het leven de moeite waard maakt. Ook jouw leven. En wanhoop niet, genieten blijft vaak tot het laatst toe mogelijk. (…)
Iemand met dementie kan nog steeds zien, horen, voelen, ruiken en proeven. Uw dementerende familielid heeft wel vaak uw hulp nodig om de zintuigen aan het werk te zetten. Bijvoorbeeld door hem een plekje bij het raam te geven, door voor hem het juiste tv-programma op te zetten (…). Er zijn zoveel manieren.
Drie vragen over dit boek aan Els Kwaks
Hoe was het om dit boek te lezen?
Voor het eerst in mijn leven heb ik in mijn omgeving te maken met dementie. Dat viel deze zomer samen met de vierde herdruk van dit boek. Troostend is vooral de hoop die erin doorklinkt; ook al lijkt alles totaal uitzichtloos, contact met je dierbare blijft mogelijk, als je maar bereid bent om te zoeken naar wat niet verloren gaat.
Wat is je bijgebleven van dit boek?
Buijssen is heel duidelijk: dementie is niet te stoppen. In die zin blijft het uitzichtloos. Wel kun je voorkomen dat je slachtoffer wordt van de omstandigheden door zo lang mogelijk de regie te houden, niet alleen als dement erend persoon, maar ook als mantelzorger.
Hij geeft veel praktische tips hoe dit te bereiken, waardoor het gevoel ontstaat dat het dementieproces metterdaad beheersbaar kan zijn en dat je samen kunt blijven genieten.
Aan wie zou je dit boek aanraden?
Buijssen zet eerst helder uiteen welke varianten dementie er zijn. Daarna gaat hij in op de mogelijkheden tot communicatie. Hij hanteert daarbij duidelijke paragrafen en schema´s, zoals op p137 ‘Wat niet verloren gaat’ met onder andere intuïtie, kunnen genieten, liefde, erbij willen horen en ritmisch geheugen.
Het boek krijgt zo ook het karakter van een naslagwerk, waardoor het een aanrader is voor iedereen die in welke vorm dan ook te maken krijgt met dementie.
