In 1968 beschreef de Engelse ecoloog Garrett Hardin de Tragedy of the commons. Het gaat over het gebruik en misbruik van de zogenaamde commons, de gemeenschappelijke weidegebieden in Engeland. Deze weidegronden zijn van niemand en van iedereen.
Herders laten hun schapen ongelimiteerd op deze commons grazen, waardoor overbegrazing plaatsvindt. De weidegronden raken zo zwaar uitgeput dat ze veel meer tijd dan normaal nodig hebben om te herstellen en opnieuw voldoende gras te laten groeien. Hoewel iedere herder weet dat het voor iedereen beter is om de grond minder uit te putten, gebeurt dat niet. Er staan immers geen kosten tegenover.
Hardins conclusie luidt dat wanneer het voordeel van een voorziening voor het individu is en het nadeel voor de gemeenschap, er onvermijdelijk misbruik door individuen zal plaatsvinden waarvan iedereen last heeft. Zelfs als sommigen zich vrijwillig inhouden, zullen anderen dat niet doen. Het resultaat is een tragedie voor iedereen.
We zien iets vergelijkbaars bij overbevissing, belastingontwijking en milieuonvriendelijk gedrag. Sommige mensen doen uit eigen beweging wat juist is, maar de rest scoort het eigen voordeel. Hierdoor gaan de ‘goeden’ denken: als zij het doen, benadeel ik mezelf als ik niet meedoe. Idealistisch gedrag wordt niet (direct) beloond. Integendeel, het voordeel gaat naar anderen.
In dergelijke situaties treedt een geleidelijke normverschuiving op. Het gaat niet om mensen die het niets kan schelen. Het gaat om mensen die oprecht vinden dat het pakken van individuele voordelen op het totaal toch niets uitmaakt. In dit soort situaties brengen individuen het niet op om zichzelf te beperken in het belang van het algemeen. Ook niet als dat op langere termijn in hun voordeel is.
Solidariteit houdt alleen stand als het samenhangt met loyaliteit
In de gezondheidszorg gebeurt iets vergelijkbaars. Mensen zien de gezondheidszorg niet meer als een gunst of een voorrecht. Het wordt gezien als een recht. Mensen zijn verongelijkt als ze de zorg niet of niet precies krijgen zoals ze willen.
Collectieve financiering van de gezondheidszorg is gebaseerd op solidariteit. Maar solidariteit houdt op termijn alleen stand als het samenhangt met loyaliteit. Wanneer mensen weinig doen aan een gezonde leefstijl of niet hun best doen om zoveel mogelijk zelf of binnen eigen sociale kring aan te pakken, stijgen de kosten voor iedereen. Uiteindelijk wordt gezondheidszorg onbetaalbaar. Wachtlijsten blijven toenemen, onder andere vanwege personeelstekort. Premies zullen stijgen. Maar dat is allemaal nadeel voor het collectief.
Het is het dilemma van een op solidariteit gebaseerd beleid, zoals de gezondheidszorg. Misschien helpt het om wie oneigenlijk gebruikmaakt direct met kosten te confronteren, bijvoorbeeld met een hogere eigen bijdrage, vastgesteld naar draagkracht. ●
Bron
• Hardin, G. (1968). The Tragedy of the Commons. Science, New Series, Vol. 162, No 3859. Pp 1243-1248.
