Gezonde darmen voor een gezond brein

In dit artikel lees je meer over de gezondheid van onze darmen en de invloed hiervan op chronische ontstekingen in onze hersenen.

‘Neuro-inflammatie’ is de officiële term voor ontstoken hersenen. Het is een complicatie in het centrale zenuwstelsel die wordt geassocieerd met verschillende neurologische aandoeningen.

 

Recente onderzoeken hebben aangetoond dat neuroinflammatie niet alleen wordt beïnvloed door factoren binnen ons brein, maar ook door invloeden van buiten onze hersenen, zoals de conditie in onze darmen, oftwel ons microbioom, het gebruik van geneesmiddelen en supplementen maar ook het fijnstof in de lucht die we dagelijks inademen. De zogenaamde ‘darm-hersenas’, een verbinding tussen de darm en de hersenen, krijgt steeds meer aandacht bij onderzoek naar het ontstaan van aandoeningen aan onze hersenen. De darm en de hersenen communiceren met elkaar via verschillende routes, waar-onder het immuunsysteem, de nervus vagus (onze tiende hersenzenuw) en het autonome zenuwstelsel.

Darmflora

Veel factoren kunnen de samenstelling van onze microbiota (darmflora) beinvloeden. Daarbij kun je denken aan stress, roken, alcohol- en drugsgebruik, infectie, wijze van geboorte, gebruik van antibiotica en geneesmiddelen, onze voedingsgewoonte, milieu en omgevingsstressoren. Vooral stress en voeding kunnen in alle levensfasen een aanzienlijke invloed hebben op de darm-hersenas. Studies tonen aan dat ons microbioom betrokken is bij veel aandoeningen, waaronder autisme, angst, obesitas, schizofrenie, de ziekte van Parkinson en de ziekte van Alzheimer. Een slecht voedingspatroon kan leiden tot een verstoring in de darmhuishouding en een lekkende darm met een verhoogde doorlatendheid van de darm.

Omdat ons brein in verbinding staat met onze darmen via de nervus vagus kan een slechte darmconditie resulteren in een ontsteking in de hersenen. Via de darm-hersenas vindt dus communicatie plaats tussen de hersenen en de darm. Zo kan stress via deze communicatieroute leiden tot acute buikpijn, diarree of obstipatie. En andersom, van de darm naar de hersenen, kan een verstoorde darmhuishouding psychische effecten zoals angstgevoelens en spanningen veroorzaken.

Neuro-inflammatie

In onderzoek naar hersenaandoeningen wordt neuro-inflammatie steeds vaker als oorzaak aangewezen en de rol van de darm bij hieraan gerelateerde aandoeningen steeds meer onderzocht en erkend. Voorbeelden van neurodegeneratieve ziekten zijn onder andere alzheimer en de ziekte van Parkinson. Neurodegeneratieve aandoeningen hebben allemaal ‘ontsteking in de hersenen’ als overeenkomst. De laatste jaren wordt steeds duidelijker dat bij veel hersenziekten chronische laaggradige ontstekingen een grote rol spelen bij het ziekteproces.

Bij neuro-inflammatie kan sprake zijn van ontsteking aan delen van de hersenen zelf, of aan de zenuwen. Een ontstekingsreactie in de hersenen en/of zenuwen kan worden veroorzaakt door diverse factoren, waaronder een ontstekingsbevorderende eet- en leefstijl of emotionele stress.

Ontstekingsproces

Hoe vindt het ontstekingsproces plaats vanuit de darm richting de hersenen? Ontstekingsfactoren die ontstaan vanuit een slechte gezondheid in de darm, kunnen via de bloedbaan in de hersenen terechtkomen en zo de hersenfunctie verstoren. In het eerste stadium ontstaat er een ontsteking in de darm waardoor rotting kan ontstaan of belasting van afbraakproducten. Er ontstaat vervolgens achteruitgang van de conditie en gezondheid in de darm door verstoring van de darmflora. De laaggradige ontstekingen in de darm zorgen allereerst voor overprikkeling en afbraak van de darmwand. De kwaliteit van het darmslijmvlies neemt af en kan gaan lekken waardoor er leaky gut (lekkende darm) ontstaat.

Ongewenste stoffen zoals eiwitten en giftige afvalstoffen, kunnen daarom de darmwand passeren en gemakkelijk in het centraal zenuwstelsel terechtkomen. Deze afwijkende eiwitten zijn lichaamsvreemd voor het lichaam, waardoor er een ontstekingsreactie ontstaat. Wanneer dit proces niet wordt gestopt, vervolgen de eiwitten en afvalstoffen hun weg naar de hersenen en breidt de ontsteking zich verder uit.

In de hersenen raken vervolgens immuuncellen geactiveerd. Deze produceren zogenaamde vrije radicalen, dat zijn zeer kleine reactieve moleculen in ons lichaam die schade kunnen veroorzaken. Deze vrije radicalen brengen verder schade toe aan de hersengebieden. Wanneer de gezondheid van de darm niet wordt hersteld en het ont-stekingsproces voortschrijdt, kan de hersenstam ontstoken raken, wat klachten als slaapstoornissen en depressie kan geven.

Stress en slechte voeding kunnen ontstekingen bevorderen

Neurotransmitters

De hersenen en de darm kunnen niet los van elkaar worden gezien. In de communicatie tussen beide zijn neurotransmitters betrokken. Dit zijn signaalstofjes. Zij kunnen worden gezien als de boodschappers die informatie overdragen via onze zenuwcellen. Bekende voorbeelden van neurotransmitters zijn serotonine, adrenaline en dopamine. Deze neurotransmitters

zijn vooral actief in de hersenen, maar 80% van onze belangrijkste neurotransmitters wordt echter geproduceerd in onze darmen. Deze neurotransmitters reguleren zowel lichamelijke als psychische aspecten waaronder de stemming, het geheugen en het gedrag.

Langdurige stress

Het natuurlijk evenwicht in onze hersenen wordt ook wel ‘homeostase’ genoemd en ons lichaam functioneert het beste wanneer hiervan sprake is. Wanneer deze balans verstoord raakt, zal ons lichaam het evenwicht weer proberen te herstellen. De homeostase raakt onder andere verstoord door stress. Ons sympatische zenuwstelsel wordt geactiveerd in geval van stress. Indien er sprake is van langdurig aanhoudende stress, worden de bijnieren uiteindelijk gestimuleerd om de lichaamseigen stof cor-tisol te produceren.

Als het lichaam onvoldoende tijd heeft om te kunnen herstellen van langdurige stress, dan vindt er een continue activatie plaats met voortdurend verhoogde productie van cortisol. Dit leidt uiteindelijk tot schade aan en verlies van zenuwcellen en uitputting van de bijnieren. Het gevolg is dat bij opvolgende stressprikkels er uiteindelijk geen cortisol meer wordt aangemaakt. Een langdurig cortisoltekort leidt tot een verhoogde vatbaarheid voor ziekte en infecties en een verstoring van de normale werking van het maagdarmstelsel. Door langdurige stress kunnen negatieve veranderingen plaatsvinden in het maag-darmstelsel en kan een lekkende darm ontstaan.

Integrale aanpak

Hoe kunnen we onszelf weer beter maken en het scha-delijke gevolg van stress en een slechte darmconditie herstellen? Voor een goede ondersteuning van de mentale gezondheid en de darm is een integrale aanpak het meest effectief. Een combinatie van voedings- en suppletieadviezen, beweging en psychologische interventies zoals meditatie en mindfulness verbeteren het herstel. In geval van langdurige stress kunnen nutriënten uitkomst bieden. Met name kruiden die helpen om evenwichtig en gebalanceerd met stressprikkels om te gaan en nutriënten die helpen bij specifieke klachten zoals slaapproblemen, angstige en depressieve gevoelens, kunnen onderdeel uitmaken van de behandeling.

In het suppletieadvies kunnen nutriënten die de darm-gezondheid ondersteunen, worden gecombineerd met nutriënten die bijdragen aan de weerstand tegen stress en spanningen zoals GABA, Griffonia, ashwaganda, 5-http, saffraan, L-theanine, en magnesium. Ondersteuning aan beide kanten van de darm-hersenas helpt het evenwicht te herstellen en zowel de mentale gezondheid als de darmgezondheid te verbeteren. Prebiotica, probiotica en glutamine dragen bij aan een gezonde darm.

Rustig brein

GABA is onze belangrijkste remmende neurotransmit-ter in het zenuwstelsel die overal in ons brein de prikkels afremt zodra er stimulerende signalen zijn doorgegeven. GABA heeft de gunstige eigenschap om ons brein weer tot rust te brengen en te zorgen voor homeostase. Een GABA-tekort is in verband gebracht met rusteloosheid of piekergedrag, paniekaanvallen, slapeloosheid, hoofdpijn, verslavingsgedrag, depressie, epilepsie, parkinson en cognitieve achteruitgang en hypertensie.

Om GABA te kunnen produceren in het lichaam zijn voldoende bouwstoffen en cofactoren nodig. GABA kan zowel door het eigen lichaam worden aangemaakt als via de voeding worden ingenomen. De productie van GABA neemt af indien er langdurig ontsteking is in de hersenen. Voor het remmen van de ontsteking in de hersenen zijn de omega-3 vetzuren van groot belang. Het omega 3-vetzuur DHA (docosahexaeenzuur) is het meest belangrijke vetzuur in het hersenweefsel en zeer belangrijk voor een optimaal functioneren van de hersenen. Het vetzuur DHA ondersteunt de hersenfunctie en het gezichtsver-mogen. Ook zorgt suppletie met DHA voor een verbeterd geheugen en een vermindering van concentratieproblemen, indien aanwezig.

De conditie van ons darmmicrobioom wordt voor het grootste deel bepaald door de samenstelling en keuze van ons voedsel. Veel van de van oudsher aanwezige bacteriën in ons microbioom dreigen we kwijt te raken door onze nieuwe manier van eten van veel bewerkt en slecht verteerbaar voedsel, en daarmee verliezen we ook de gezondheidsbevorderende effecten van die door evolutie geselecteerde bacteriën. Een gezond dieet kan leiden tot veranderingen in de chemische en fysiologische samenstelling van onze hersenen, en op die manier ons gedrag en stemming positief beïnvloeden.

Pre- en probiotica

Suppletie met pre- en probiotica kan de mentale gezondheid en het psychisch functioneren verbeteren bij mensen met mentale aandoeningen zoals depressie, angststoornissen, alzheimer en autisme. De microbiële flora is belangrijk voor een goede gezondheid. Probiotica bevorderen een gezonde microbiële flora in de darmen. De gezondheidsbevorderende effecten van een probioticum zijn voornamelijk stamspecifiek. Specifieke stammen met een gunstige werking op het maagdarmkanaal en de samenstelling van de darmflora zijn bijvoorbeeld de Lactobacillus en Bifidobacterium bacteriën.

Zij hebben weerstandsverhogende en ontstekingsremmende eigenschappen, verbeteren de barrièrefunctie van de darm en zijn tevens in staat om een lekkende darm weer te herstellen. Ook het consumeren van nutriënten die rijk zijn aan prebiotica (voedingsvezels) is gunstig voor het behoud of herstel van ons microbioom.

Deze voedingsvezels kunnen via fermentatie in de darmen worden omgezet in korteketen vetzuren die bijdragen aan het behoud, de verbetering en de bescherming van de darmwand. Ook de voedingsstof glutamine kan de permeabiliteit van de darmen herstellen in geval van een lekkende darm en de werking van immuuncellen verbeteren.

Suppletie met glutamine beschermt de darm, verbetert de darmintegriteit en onderdrukt de productie van de ontstekings-bevordende stoffen. Om de integriteit en conditie van ons microbioom te verbeteren, is de suppletie van pre- en probiotica en glutamine dus zinvol.

Conclusie

Kortgezegd brengt langdurige stress veel negatieve gezondheidseffecten met zich mee. Dit kan een ontregeling van diverse biochemische mechanismen veroor-zaken en onder andere leiden tot problemen met het immuunsysteem, de darmen en de geestelijke gezondheid.

De belangrijkste interventie bij stress betreft het aanpakken van het probleem en de oorzaak, gericht op een reductie van stressprikkels en een verbeterde om-gang met deze stressprikkels

Om het lichaam optimaal te ondersteunen tegen stress, is het belangrijk te zorgen voor een optimale nutriëntensta-tus en een goede darmgezondheid. Goede voeding is zeer belangrijk, indien gewenst of zo nodig aangevuld met supplementen (zoals aanvullende vitaminen en mineralen, glutamine, omega 3-vetzuren en pre-probiotica).

Daarnaast kunnen adaptogene kruiden die de (hormoon) balans in je lichaam herstellen, waaronder GABA, helpen om fysieke en geestelijke stressreacties te verminderen. Houd er ook rekening mee dat veel reguliere geneesmiddelen schade kunnen veroorzaken aan onze darmflora.

Op dit gebied is er echter nog weinig bekend en beschre-ven in de literatuur. Maar het is te verwachten dat geneesmiddelen die een negatief effect hebben op ons microbioom – zoals de NSAID’s, antibiotica, corticosteroiden, chemotherapeutica, hiv-medicatie, maagzuurremmers, hormoonpreparaten, laxeermiddelen, narcosemiddelen, immunomodulatoren en immunosuppressiva – tevens indirect een effect kunnen hebben op het ontstekingsproces in de hersenen en op onze mentale gezondheid indien deze middelen chronisch worden gebruikt. Het is derhalve raadzaam om de conditie van onze darmflora extra te ondersteunen en neuro-inflammatie tegen te gaan bij gebruik van deze geneesmiddelen.

Han Siem

Wilt u dit artikel lezen?

Als abonnee kunt u dit artikel gratis lezen door in te loggen op uw account. Nog geen abonnee? Sluit nu een abonnement af.

Andere artikelen van Han Siem

Richtlijnen voor voedingsupplementen en medicijnen voor moeder en kind

De apotheker; Zilverkaars ‘Cimicifuga’

Over medicatie en suppletie

Boezemfibrileren vaak niet opgemerkt

Supplementen en geneesmiddelen. Kunnen ze veilig samengaan?

Column dr. Wendy Lin; Handzenuw in de knel

Anderhalf jaar geleden kwam een man in mijn praktijk. Hij was net gepensioneerd. Zijn hele leven was hij internationaal correspondent geweest, dus hij had veel tijd achter zijn toetsenbord doorgebracht. Tuinieren was de hobby waarin hij altijd zijn rust had gevonden....

Han Siem avatar

Over de auteur

Han Siem is apotheker en zowel regulier als complementair werkzaam, specialist op het gebied van interactie controle tussen het gebruik van reguliere geneesmiddelen en voedingssupplementen, een vakgebied waar nog weinig mee gedaan wordt in de huidige praktijk en geneeskunde. Han Siem is pionier op dit gebied en probeert een brug te slaan tussen beide werelden opdat een optimaal en veilig geneesmiddelgebruik kan worden gewaarborgd in combinatie met voedingssuppletie.
Lees meer artikelen van Han Siem