Van conceptie tot en met geboorte

Elke dag zien zo’n 500.000 nieuwe wereldburgers het levenslicht. Terwijl je deze zin leest, worden er ergens in de wereld tien baby’s geboren. Zij hebben hun reis afgelegd; van conceptie naar implantatie en van volgroeien naar geboorte.

Volgens Anna Verwaal, expert in de pre- en perinatale psychologie, is dat de meest vormgevende reis uit een mensenleven. Van deze ontstaansgeschiedenis maakte zij haar levenswerk.

Het leven van Anna Verwaal, geboorteconsulente, verpleegkundige met moeder-kindspecialisatie en lactatiekundedocent, laat zich lezen als een roman. Geen roman in de zin van romantisch, maar in de zin van een uitzonderlijk levensverhaal. Niet alleen haar eigen levensverhaal is uitzonderlijk. Ook het verhaal dat zij op grond van dat levensverhaal wil en kan vertellen, is dat.

Via TED-talks, podcasts, interviews, lezingen en workshops deelt zij onvermoeibaar haar ervaringen en kennis over de reis die we allemaal maken van de baarmoeder naar de wereld. From womb to world, the journey that shapes our life, dat is de samenvatting van haar verhaal.

Het is een reis die voor Verwaal zelf al bijzonder begon, gezien ze na haar geboorte is afgestaan voor adoptie. Die start werd een inspiratie voor wat uiteindelijk haar levenswerk bleek te zijn.

Het vraagt een andere manier van kijken en voelen en dan pas denken

Na een opleiding tot verpleegkundige in Nederland zwierf zij de hele wereld over. Werkend, van ziekenhuis naar ziekenhuis, in Israël, Saoedi-Arabië, Noorwegen en de Verenigde Staten, met tussenstops in India, Fiji, Oeganda en Brazilië.

In evenveel ziekenhuizen als landen deed zij kennis en ervaring op. Onder meer op de verloskundige afdelingen, kraam- en babyafdelingen en op de afdeling neonatologie. Ze zag in haar meanderende carrière alle vormen van zwangerschaps- en geboorteproblematiek; de imprints die daarbij ontstaan en het effect daarvan op een mensenleven.

Waarnemen

Haar grootste inspiratie, daar waar haar belangstelling voor pre- en perinatale imprints eigenlijk begon, ligt in een militair ziekenhuis in Saoedi-Arabië. Bij dat ziekenhuis waar zij toen werkte, boden ouders een in lappen gewikkeld bundeltje aan.

Verwaal zag dat het pakketje bewoog. Het bevatte een vroeggeboren jongetje dat Sultan heette. Geboren na achtentwintig weken, met een geringe levenskans. ‘Zo’n klein beetje mens. Hij had zijn ogen open en ik zag dat hij waarnam. Dat hij keek. Het trof me als een blikseminslag.

Ik had nooit geleerd dat er al zo vroeg waarneming of bewustzijn is. Toch zag ik dat bij hem. Hij pakte mijn vinger. Ik ben daarna gaan kijken en observeren, overal en bij iedereen. Of het kon, wat ik zag. Het leidde ertoe dat ik antwoorden kreeg, maar niet wist waar ik met mijn vragen naartoe moest. Toch wilde ik weten of het klopte.’

‘Op mijn zoektocht naar beantwoording van mijn vragen, kwam ik terecht bij de beroemde geboortepsycholoog David Chamberlain in San Diego – al wist ik toen nog niet dat hij zo’n bekendheid was. Ook hem stelde ik de vraag: kan het zijn dat baby’s zich hun geboorte herinneren? Chamberlain liep weg en ik dacht even dat ik de verkeerde vraag stelde.

Maar hij kwam terug met een boek van zijn hand dat net uit was: Baby’s remember birth. Letterlijk de tekst van mijn vraag, maar nu als antwoord. Chamberlain bleek één van de grondleggers te zijn van de Association for Prenatal and Perinatal Psychology and Health (APPPAH), samen met psychiater Thomas Verny uit Toronto. Van die organisatie ben ik sindsdien lid.’

Gevormd

‘Ik raakte bekend met een begrip als cellulair geheugen. Niet het geheugen van je brein, maar het geheugen van je lichaam dat van meet af aan waarneemt. Je wordt al heel jong gevormd door de omgeving van de moeder. Al in de baarmoeder. De baby beleeft wat de moeder meemaakt. Als de moeder vlucht in een oorlogssituatie, dan vlucht de ongeboren baby mee.

De stressfactoren waar een moeder aan blootstaat, daar staat het kindje in de baarmoeder ook aan bloot. Je wordt gemarineerd in de ‘smaak’ van het vruchtwater. Daar gaat de vrucht uiteindelijk ook naar ‘smaken’, je wordt als het ware geprogrammeerd.’

Hij had zijn ogen open en ik zag dat hij waarnam. Dat hij keek

Verwaal zag keer op keer hoe opgedane ervaringen in de baarmoeder, of tijdens de geboorte hun spoor trokken tot in het volwassen leven. In haar lezingen geeft ze zoveel spraakmakende voorbeelden, dat niemand er omheen kan. ‘Je hebt geen hersens nodig om iets te kunnen onthouden, en dat is wetenschappelijk bewezen,’ zegt ze daar bondig over.

Als voorbeeld noemt ze hoe haar eigen lichaam bij sommige bevallingen die ze zelf deed of waarbij ze assisteerde, reageerde: ‘Ik kreeg soms enorm pijn aan mijn schouder.’ Zonder dat ze zich daar destijds bewust van was, bleek bij navraag dat zij haar sleutelbeen brak tijdens haar eigen geboorte. Als zij bij een bevalling was waar de schouders van het kindje vastzaten, waarbij dus sprake was van schouderdystocie, voelde ze dat in haar eigen linkerschouder.

‘Als ik aanstaande ouders begeleid, is het zo vaak dat in het proces van zwanger zijn of tijdens de geboorte, er ook imprints of trauma’s naar de oppervlakte komen die bij een van de ouders spelen of bij beide ouders. Omdat dit op een onbewust, vaak fysiek of emotioneel niveau is, blijft het ‘onverklaarbaar’ en gaan mensen eraan voorbij. Maar het is zo ongelofelijk de moeite waard om er juist wel bij stil te staan. Het vraagt een andere manier van kijken en voelen en dan pas denken.

Wat ik probeer, is om het onbewuste naar het bewustzijn te halen, als preventie. Niet alleen voor de ouders, ook voor het kind. Heel vaak is het namelijk zo dat imprints die in het cellulair geheugen zijn opgeslagen bij de ouder, onbewust worden doorgegeven. Dit gebeurt soms al vanaf de conceptie. Soms zelfs nog eerder. De eicellen waaruit we zijn ontstaan, zijn immers al gevormd toen onze oma’s zwanger waren van onze moeders.’

Gifstoffen

Verwaal noemt voorbeelden van datgene waaraan een ongeboren kind zoal wordt blootgesteld. Negatieve blootstelling is er natuurlijk als een aanstaande moeder, rookt, drinkt, ongezond eet, medicijnen, drugs, nagellak of haarverf gebruikt, benzinedampen inademt of blootstaat aan luchtverontreiniging, straling of ander gif uit de omgeving. Soms worden er al meer dan 287 aantoonbare gifstoffen gevonden in een navelstreng van een pasgeboren baby.

Het idee dat een placenta schadelijke stoffen zou filteren, is volgens Verwaal nergens op gebaseerd.

De reactie van het moederlijf op zwanger zijn wordt in het cellulair geheugen opgeslagen

Naast substanties kunnen ook omstandigheden een betekenisvol effect hebben of een imprint maken. Denk aan angst, stress, depressie, zelfhaat, gebrek aan eigenliefde of destructieve gedachtes.

Verwaal beschikt over een zowel bloemrijk als schokkend repertoire aan voorbeelden uit haar werkervaring, die steeds weer lijken te bewijzen dat er vanaf de conceptie waarneming is. Waarneming die een of meerdere imprints maakt in het embryo en de rest van het leven van de nieuwgeborene kunnen beïnvloeden.

Onderzoek

Meer dan veertig jaar onderzoek in pre- en perinatale psychologie en gezondheid heeft laten zien dat er vroege prenatale en perinatale zintuiglijke capaciteiten zijn die de bewustwording, het geheugen en het leren beïnvloeden. Wat er wordt geleerd in deze periode, draagt bij aan psychologische en persoonlijke ontwikkeling. Stressvolle of traumatische pre- of perinatale gebeurtenissen en ervaringen hebben blijvende gevolgen. Deze blijvende gevolgen kunnen langdurige patronen veroorzaken die geïdentificeerd kunnen worden.

Global High Intensity Activation

Mensen die een pre- of perinatale imprint hebben met een traumatiserend effect, verkeren vrijwel altijd in een staat van matige tot hoge sympathische activering én vrijwel altijd in een staat van matige tot hoge bevriezing. Dit noemt men Global High Intensity Activation (GHIA).

Het zenuwstelsel heeft nooit geleerd hoe het zich moet reguleren en weet daarmee niet hoe het zich kalm en veilig moet voelen. Er is een basis-niveau van een voortdurend onderdrukt ervaren van ‘in nood zijn’ ofwel van distress. Het systeem is chronisch overbelast. Nog voordat er in het huidige moment iets gebeurt, is er al te veel aan de hand.

Naast de Amerikaanse psycholoog David Chamberlain en de Canadese psychiater Thomas Verny zijn er ook in Europa belangrijke experts op dit onderzoeksthema.

Zo publiceerde de Italiaanse psychiater en neuroloog Alessandra Piontelli verschillende boeken over haar onderzoek naar pre- en perinataal trauma. ‘Het is zo belangrijk dat wat we nu weten wordt gedeeld door iedereen die in neonatologie, gynaecologie, voortplanting of kraamzorg werkt. Je kunt er zoveel leed mee voorkomen,’ zegt Verwaal.

Het zijn echt niet alleen je hersens die iets onthouden

Als een van de te weinig onderkende imprints die voor de geboorte kunnen ontstaan, noemt zij het deel zijn van een tweeling waarvan er maar één wordt geboren. Of van een meerling waarvan er maar twee worden geboren.

‘Daar is gelukkig steeds meer aandacht en begrip voor,’ zegt Verwaal. ‘Vaak valt een onschuldig bloedinkje in de categorie implantatiebloedingen. Maar een bloeding kan ook betekenen dat er spontaan een embryo afvloeit. Als je bedenkt dat er al waarneming is, wat denk je dat de wel geboren baby meeneemt als start van het leven? Een diep verlies.’

Hechting

Verwaal onderscheidt in een zwangerschap een aantal cruciale momenten. ‘In de tweede levensweek moeten we een plekje in de baarmoeder zien te vinden om te overleven en gevoed te worden.

Die innesteling is van levensbelang. Daar begint de hechting met de moeder. Een ander belangrijk moment is de zogenaamde discovery: de ontdekking van de zwangerschap. Bij een gewenste zwangerschap is dat een heel andere ervaring dan bij een ongewenste zwangerschap, bijvoorbeeld na een verkrachting. De reactie van het moederlijf op het zwanger zijn, is een imprint die in het cellulair geheugen wordt opgeslagen.’

Preventief

Verwaals kennis en ervaring zijn indrukwekkend. Haar onvermoeibare streven om die kennis en ervaring te verspreiden eveneens. Naast het geven van lezingen, podcasts en workshops, begeleidt ze aanstaande ouders en behandelt ze deze ook incidenteel. ‘Mijn agenda is bomvol, maar dat heb ik ervoor over. Elk moment dat ik preventief kan begeleiden, zodat een kinderleven beter start of de ouders fijner zwanger kunnen zijn, maakt het de moeite waard.’

Anna Verwaal benadrukt het belang van lichaamsgerichte therapieën en benaderingen bij het opsporen of behandelen van zogenaamd (voor)geboortelijk trauma. Zij noemt met name therapeuten die bekend zijn met Global High Intensity Activation (zie kader). ‘Je lichaam weet het meeste van die allereerste tijd. Het zijn echt niet alleen je hersens die iets onthouden,’ besluit ze.

Meer lezen?

Piontelli, A. (1992). From fetus to child – An Observational and Psychoanalytic Study, uitgeverij Routledge.
Chamberlain, D. (1988). Babies remember birth, uitgeverij Ballantine Books.
Austermann, A. and Austermann, B. (2021). Het drama in de moederschoot – de verloren tweelinghelft, uitgeverij Akasha.
Reeuwijk-Willems, A. (2014). Ik wou dat ik twee hondjes was – dan kon ik samen spelen, uitgeverij ABC distributie.

Bronnen

Fromwombtoworld.com.
Madinthenetherlands.org/ghia-zenuwstelsel-chronisch-onveilig.
TED talk Anna Verwaal: youtube.com/watch?v=2SDg2pdlVz0.
Interview met Anna Verwaal door Rogier van Bemmel: youtube.com/watch?v=WXQRKoh_3_o.
Interview met Anna Verwaal voor Vibestalk: https://www.youtube.com/watch?v=g37Ea72onrQ.