31-07-2023

De apotheker; Zilverkaars ‘Cimicifuga’

Cimicifuga, ook wel bekend als zwarte cohosh, is een kruid dat afkomstig is uit Noord-Amerika. Het is al honderden jaren gebruikt voor medicinale doeleinden. In dit artikel lees je meer over wat cimicifuga is, waarvoor het wordt gebruikt en enkele belangrijke waarschuwingen.

Cimicifuga is een kruidenplant die traditioneel wordt gebruikt in de natuurgeneeskunde. Ze behoort tot de familie van de ranonkelfamilie en komt voornamelijk in het oosten van de Verenigde Staten en Canada voor. De wortel van de plant wordt gebruikt voor medicinale doeleinden. Het kruid staat bekend onder verschillende namen, zoals zwarte cohosh, snakeroot en black bugbane. In Nederland is het vooral bekend onder de naam zilverkaars.

Gebruik van cimicifuga

Cimicifuga zilverkaars wordt voornamelijk gebruikt voor de behandeling van symptomen gerelateerd aan de menstruatiecyclus en menopauze. Hoewel de exacte werkingsmechanismen van zilverkaars nog niet volledig zijn begrepen, wordt aangenomen dat het kruid actieve bestanddelen bevat die oestrogeenachtige effecten op het lichaam kunnen hebben, zoals triterpeenglycosiden, flavonoïden en fytosterolen. Deze stoffen kunnen de hormonale balans in het lichaam beïnvloeden en helpen bij het verminderen van verschillende symptomen.

Menstruatieproblemen

Cimicifuga wordt vaak gebruikt voor de behandeling van vrouwen die last hebben van menstruatieproblemen, zoals pijnlijke menstruatie, zware menstruatiebloedingen, premenstrueel syndroom (PMS) enzovoort. Het kruid kan helpen bij het verminderen van de pijn en het reguleren van de menstruatiecyclus.

Menopauze

Het gebruik van cimicifuga kan ook helpen bij het reguleren van hormonale onevenwichtigheden die optreden tijdens de menopauze, zoals opvliegers, nachtelijk zweten, stemmingswisselingen en slaapproblemen. Onderzoek heeft aangetoond dat cimicifuga significant verlichting kan bieden bij menopauzale symptomen; een systematische review en meta-analyse van klinische studies concludeerde dat zilverkaarsextract effectiever was dan een placebo bij het verminderen van opvliegers en het verbeteren van de slaapkwaliteit.

Plantaardige remedie

Een belangrijk voordeel van het gebruik van cimicifuga is dat het een natuurlijke behandelingsoptie is. Veel vrouwen geven de voorkeur aan het gebruik van plantaardige remedies in plaats van hormoonvervangende therapie, die gepaard kan gaan met bijwerkingen en risico’s. Zilverkaars wordt over het algemeen goed verdragen en heeft relatief weinig bijwerkingen.

Het is echter belangrijk op te merken dat niet alle studies unaniem zijn in hun bevindingen over de effectiviteit van zilverkaars. Sommige onderzoeken hebben geen significante voordelen aangetoond ten opzichte van een placebo. Daarom is het altijd raadzaam om met een zorgverlener te praten voordat je begint met het gebruik van cimicifuga of andere supplementen, vooral als je al bestaande gezondheidsproblemen hebt of medicijnen gebruikt.

Naast de hierboven genoemde toepassingen wordt cimicifuga ook gebruikt voor de behandeling van andere aandoeningen, zoals artritis, reumatoïde artritis, osteoporose en depressie. Er is echter nog onvoldoende wetenschappelijk bewijs om deze toepassingen te ondersteunen.

Waarschuwingen

Hoewel cimicifuga over het algemeen als veilig wordt beschouwd wanneer het in de aanbevolen doses wordt ingenomen, zijn er enkele belangrijke waarschuwingen en voorzorgsmaatregelen die je moet kennen. Zo is het niet bekend of cimicifuga veilig is tijdens zwangerschap en borstvoeding. Daarom wordt het gebruik van cimicifuga niet aanbevolen tijdens deze periodes.

Cimicifuga komt zo nu en dan in opspraak in verband met meldingen van leverschade. In een studie van dertig gevallen van cimicifuga-geassocieerde leverschade, concludeerden de auteurs dat ‘het gebruik van cimicifuga geassocieerd is met een potentieel verhoogde kans op beschadiging van de lever, inclusief acuut leverfalen’.

Theoretisch zou cimicifuga leverproblemen kunnen verergeren bij patiënten met een bestaande leveraandoening zoals hepatitis. Op 17 juni 2020 is een nieuw advies opgesteld richting VWS en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit, waarbij wordt aanbevolen om cimicifuga bij voorkeur te gebruiken onder begeleiding van een arts. Tevens wordt gewaarschuwd voor een mogelijke kans op leverschade en het gebruik te stoppen als er leverschade optreedt.

Daarnaast wordt aanbevolen om, in verband met de mogelijke oestrogene werking, een contra-indicatie op te nemen voor personen met hormoonafhankelijke borstkanker en bij personen onder de 18 jaar. Wees ook voorzichtig bij de combinatie van cimicifuga met geneesmiddelen die schadelijk zijn voor de lever. Welke dat allemaal zijn kun je altijd navragen bij je apotheek, maar wist je dat bijvoorbeeld paracetamol ook heel schadelijk is voor de lever bij hogere doseringen (meer dan 6 tabletten per dag)?

En wist je dat NAC (Cysteine) als een detox voor de lever kan werken om de schadelijkheid van paracetamol te verminderen? Ik adviseer daarom altijd om een NAC 500mg capsule in te nemen indien je 4 tot maximaal 8 paracetamol 500mg per dag inneemt om de lever extra te ondersteunen bij de ontgifting hiervan.

Geneesmiddelinteracties

Met welke reguliere geneesmiddelinteracties moeten we nu rekening houden als we cimicifuga willen inzetten? Cimicifuga kan interageren met bepaalde medicijnen, waaronder hormoontherapie en antistollingsmiddelen; dat zijn geneesmiddelen die het bloed verdunnen ter voorkoming van een infarct. Een studie uit 2013 gepubliceerd in het tijdschrift Menopause onderzocht de effecten van cimicifuga op tamoxifen, het middel dat vaak wordt ingezet bij vrouwen met borstkanker. De studie concludeerde dat cimicifuga de blootstelling aan tamoxifen kan verminderen, waardoor de werkzaamheid ervan kan worden verminderd. Cimicifuga kan de effectiviteit van hormoontherapie verminderen door de oestrogeenreceptoren te blokkeren.

Een overzichtsartikel uit 2018 onderzocht de interacties en contra-indicaties van cimicifuga met andere geneesmiddelen. Het artikel concludeerde onder andere dat het gebruik ervan gecontra-indiceerd kan zijn bij patiënten met hormoonafhankelijke aandoeningen. Wees bijvoorbeeld voorzichtig met de toepassing van cimicifuga indien borstkanker voorkomt in de familie. Een andere belangrijke interactie is dat cimicifuga mogelijk de werkzaamheid verlaagt van cisplatine, dat is een sterkwerkend geneesmiddel dat bij bepaalde vormen van kanker wordt ingezet. Gezien deze zeer risicovolle interactie adviseer ik om geen cimicifuga bij chemotherapie met cisplatine te combineren tot hierover meer duidelijkheid is.

Bijwerkingen

Welke bijwerkingen kunnen optreden bij het gebruik van cimicifuga? De aanbevolen dosering is circa 40 mg per dag en vooral bij hogere doseringen kunnen duizeligheid, misselijkheid, hoofdpijn, overgeven, vertraagde hartslag, zweten, visuele stoornissen, huidreacties en maagdarmklachten ontstaan. Hoewel zeldzaam, kunnen sommige mensen allergische reacties ontwikkelen bij het gebruik van cimicifuga.

Uit onderzoek blijkt verder dat cimicifuga kan helpen bij het verminderen van depressie en het verbeteren van de stemming door verhoging van de stof serotonine in de hersenen. Dit kan leiden tot een verhoogd risico op bijwerkingen van antidepressiva, zoals slapeloosheid, angst en prikkelbaarheid. Dus wees hierop bedacht als je cimicifuga wilt combineren en een regulier antidepressivum gebruikt.

Cimicifuga kan menstruele en baarmoederstimulerende effecten hebben en zou theoretisch het risico op een miskraam kunnen vergroten. Vermijd daarom het gebruik tijdens de zwangerschap. Cimicifuga is een middel waarmee inmiddels veel ervaring is opgedaan en waarnaar studies zijn verricht. Ook is gebleken dat het bij de genoemde indicaties waardevol kan zijn, maar houd in de praktijk rekening met de beschreven interacties en onder andere de kans op leverschade.

Zilverkaars kan ook de werking van geneesmiddelen voor epilepsie, zoals carbamazepine en fenobarbital, verstoren, wat kan leiden tot verminderde effectiviteit van de behandeling. Als je zilverkaars wilt gebruiken, is het daarom belangrijk om dit altijd te bespreken met je arts of apotheker, vooral als je al andere medicijnen gebruikt of gezondheidsproblemen heeft. Je arts of apotheker kan je helpen bepalen of zilverkaars veilig voor je is en kan je adviseren over de juiste dosering en mogelijke bijwerkingen.

Gebruik voorzichtig

Hoewel zilverkaars een natuurlijk supplement is dat onder andere kan helpen bij het beheersen van symptomen van de menopauze, kan het dus bijwerkingen en interacties met geneesmiddelen veroorzaken. Het is daarom belangrijk om voorzichtig te zijn bij het gebruik van zilverkaars en altijd rekening houden met de waarschuwingen bij bepaalde aandoeningen en geneesmiddelengebruik zoals vermeld in dit artikel. Al met al ligt de meerwaarde van cimicifuga zilverkaars vooral in het potentieel om verlichting te bieden bij menopauzale symptomen, zoals opvliegers en slaapproblemen. Het is een natuurlijke behandelingsoptie die door sommige vrouwen als effectief wordt ervaren en een mogelijk alternatief biedt voor reguliere therapie. Nogmaals, het is altijd belangrijk om rekening te houden met de contraindicaties en raadpleeg eventueel een zorgverlener bij het overwegen van het gebruik ervan.

Bronnen

  • The Natural Standard
  • www.lareb.nl/media/gl0l50ix/signals_2019_overview_herbalsupplements- with-phytoestrogens. pdf#/media?mculture=nl-NL#/media/ media/edit/1337?mculture=nl-NL
  • www.ntvg.nl/artikelen/acuutleverfalen- na-gebruik vanvoedingssupplementen
  • Lontos S, Jones RM, Angus PW, Gow PJ. Acuut leverfalen geassocieerd met het gebruik van kruidenpreparaten die cimicifugabevatten. Med J Aust 2003;179:390-1. 
  • Whiting PW, Clouston A, Kerlin P. Black cohosh and other herbal remedies associated with acute hepatitis.
  • Med J Aust 2002;177:440-3
  • Referentie: Ministerie VWS Aan de Minister voor Medische Zorg en Sport en de inspecteur-generaal van de NVWA Van de directeur bureau Risicobeoordeling & Onderzoek. Advies over de gezondheidsrisico’s van voedingssupplementen die cimicifugabevatten. Datum 17 juni 2020
  • Lontos S, Jones RM, Angus PW, Gow PJ. Acute liver failure associated with the use of herbal preparations containing black cohosh.
  • Med J Aust 2003;179:390-1.
  • Levitsky J, Alli TA, Wisecarver J, Sorrell MF. Fulminant liver failure associated with the use of black cohosh.
  • Dig Dis Sci 2005;50:538-9
  • 1MHRA. Black cohosh (Cimicifuga racemosa) – risk of liver problems. Herbal Safety News July 2006. Available at: www.mhra.gov.uk/ home/idcplg?IdcService=SS_GET_ PAGE&useSecondary= true&ssDocNam e=CON2024131&ssTargetNodeId=663.
  • Brar HS, Marathi R. Case of cholestatic drug-induced liver injury (DILI) associated with black cohosh.
  • BMJ Case Rep 2021;14(5):e240408
  • 1Natural Medicines. Black Cohosh: Professional Monograph. 2021. Available from: https:// naturalmedicines.therapeuticresearch. com/databases/food,-herbssupplements/ professional. aspx?productid=857.
  • Doucette, C. D., & Forsyth, R. J. (2015). Warfarine interactie met cimicifuga(Cimicifuga racemosa). The Canadian journal of hospital pharmacy, 68(3), 238-240.
  • Einbond LS, et al. Cimicifuga species identification, phytochemistry, and bioactivity of American black cohosh (Cimicifuga racemosa Nutt.). Menopause. 2013 Oct;20(10):985-91.
  • www.orthokennis.nl/nutrienten/ zilverkaars
  • Sara Rockwell , Yanfeng Liu, Susan A Higgins. Alteration of the effects of cancer therapy agents on breast cancer cells by the herbal medicine black cohosh. Breast Cancer Res Treat .2005 Apr;90(3):233-9
  • Liu J, et al. “Cimicifuga species as an emerging cause of druginduced liver injury: a review of the literature.” Clinical Therapeutics. 2018 Sep;40(9):1440-1450.
  • Rockwell S, Liu Y, Higgins SA. Alteration of the effects of cancer therapy agents on breast cancer cells by the herbal medicine black cohosh. Breast Cancer Res Treat 2005;90:233-9.
  • Naser, B., Schnitker, J., Minkin, M.J., & de Arriba, S.G. (2011). Risk assessment of black cohosh (Cimicifuga racemosa) in menopausal women: a systematic review of clinical trials. Menopause, 18(11), 1160-1170.
  • Anagnostou, K., Clark, S., Khan, D.A. (2013). Anaphylaxis to black cohosh: a case report. Journal of Investigational Allergology and Clinical Immunology, 23(1), 66-67.
  • Dugoua JJ, Seely D, Perri D, et al. Safety and efficacy of black cohosh (cimicifuga racemosa) during pregnancy and lactation. Can J Clin Pharmacol 2006;13:e257-61.

Wilt u dit artikel lezen?

Als abonnee kunt u dit artikel gratis lezen door in te loggen op uw account. Nog geen abonnee? Sluit nu een abonnement af.

Andere artikelen van Han Siem

Gezonde darmen voor een gezond brein

Over medicatie en suppletie

Boezemfibrileren vaak niet opgemerkt

Supplementen en geneesmiddelen. Kunnen ze veilig samengaan?

De Apotheker; Een lekkende darm: wat is eraan te doen?

Column Bram Bakker; Innerlijke rust

Alleen al van die uitdrukking kreeg ik jeuk, tot voor kort. Aan ‘rust’ deed ik niet en ‘innerlijk’ vond ik ook maar iets voor zweverige softies. Misschien begon het te schuiven toen ik het boek Rust van Robert Bridgeman las, lang voordat ik bevriend met hem raakte. De...

Marktwerking en zorg?

Veel politici spreken zich uit over marktwerking in de zorg. Volgens sommigen helpt concurrentie om kosten te beteugelen. Volgens anderen leidt het juist tot meer kosten en minder kwaliteit. De uitspraken van voor- en tegenstanders zijn niet altijd onderbouwd. Ten...

Gastcolumn: Emoties kun je als voedsel verteren

Er is de afgelopen jaren een gestage toename te zien van het aantal mensen dat psychische aandoeningen ontwikkelt.1 Dat is zorgelijk, maar eigenlijk ook relatief eenvoudig te veranderen. De kern van het probleem is dat veel mensen hun emoties niet adequaat kunnen...

De borsten

Zacht, rond, fier, stevig, klein, hangend, veranderd of zelfs afwezig na een operatie… Borsten zijn er in vele prachtige soorten en maten. Ze bestaan uit vetweefsel, bindweefsel, ligamenten én borstklieren; elke borst is gevuld met zo’n vijftien tot twintig lobben die...

Holistische hulp bij een kinderwens

Zwanger worden, het lijkt zo vanzelfsprekend. Toch heeft 1 op de 5 stellen vruchtbaarheidsproblemen - en dat worden er steeds meer. In haar praktijk begeleidt Ingrid Schoonveld vrouwen met een onvervulde kinderwens. Schoonveld werkte al jaren in de communicatiesector...

Han Siem avatar

Over de auteur

Han Siem is apotheker en zowel regulier als complementair werkzaam, specialist op het gebied van interactie controle tussen het gebruik van reguliere geneesmiddelen en voedingssupplementen, een vakgebied waar nog weinig mee gedaan wordt in de huidige praktijk en geneeskunde. Han Siem is pionier op dit gebied en probeert een brug te slaan tussen beide werelden opdat een optimaal en veilig geneesmiddelgebruik kan worden gewaarborgd in combinatie met voedingssuppletie.
Lees meer artikelen van Han Siem