Twintig jaar geleden hield ik me veel bezig met mensen die een dierbare hadden verloren aan suïcide. Dat was vanuit mijn professie, de ervaring kende ik (nog) niet uit mijn eigen leven. Ik schreef er zelfs een boek over met journalist Bram Hulzebos, die dat wel was overkomen. Loden last is een tijdloos boek, maar de man die het mede produceerde is wel veranderd.
Temidden van het gemis kon ik geen feestje vieren
Het verlies van een dierbare is een van de meest ingrijpende ervaringen in het mensenleven, denk ik. Dat verlies door suïcide een soort overtreffende trap vormt, begrijpen ook veel mensen die dit niet mee hebben hoeven maken heel goed. Het verlies van een heel rijtje nabije vrienden heeft me een ander mens gemaakt. Ik ben dankbaar voor het leven dat ik leid, ik kan er met volle teugen van genieten. Maar altijd is er dat stemmetje op de achtergrond, dat zegt: ‘Waarom jij wel, en zij niet?’
Waarom sloopte de gruwelziekte ALS mijn vriend Gerrit, en niet mij? Waarom koos mijn vriend Joost voor de dood, en ik niet? Het zijn onbeantwoordbare vragen, dat weet ik ook wel, maar in mijn gevoelswereld blijven ze opspelen. Er is zelfs een vakterm voor: ‘survivors guilt’. Veel mensen begrijpen wat daarmee wordt bedoeld, maar tegelijkertijd is het een taboeonderwerp.
‘Wat zeur je nou, je moet toch gewoon blij zijn dat jij er nog wel bent?’ Was het maar zo gemakkelijk. Af en toe ben ik dat namelijk helemaal niet. En er zijn mensen die me ondankbaar vinden als ik dat uitspreek, maar het is mijn harde realiteit.
Ik werd vijftig en kon en wilde dat niet vieren in een periode dat mijn vriend Paul bezweek aan een melanoom. En onlangs, toen ik zestig werd, dacht ik alleen aan Gerrit, die dit vijf dagen eerder had moeten worden, en Joost, twintig dagen later. Temidden van dat gemis kon ik geen feestje vieren.
Overleven is onderdeel van een rouwproces, denk ik. Een van de meest onvoorspelbare processen waar je als mens in kunt belanden. We houden daar niet van, we willen dat het een beetje overzichtelijk verloopt. We zijn pijn-vermijdende beestjes, en er is niets zo ellendig als een pijn die zich op onvoorspelbare momenten ineens kan melden.
Ik denk vaak terug aan een gesprek dat ik rond het verschijnen van Loden last had met de dochter van een man die zich van het leven had benomen. Ergens zei ze, met stemverheffing: ‘En dan heb je van die mensen die je vragen of je het al een plekje hebt kunnen geven… Nee natuurlijk, nooit!
Begrijp dat nou toch eens!’ Boosheid en wanhoop streden om voorrang, voelde ik. En meer dan ooit deel ik haar emoties. Het is misschien fijn om overlevende te zijn, en je kunt en mag er ook heus van genieten. Maar het is af en toe ook verdraaide lastig. Om het uit te leggen, en om het te begrijpen. Het is een vat vol tegenstrijdige emoties. De uitdaging is om ze er allemaal te durven laten zijn.
Bram Bakker
