In de Volkskrant las ik onlangs een fascinerend artikel: er is een ggz-instelling in Friesland waar men eerst de hersenen onderzoekt alvorens een antidepressivum te kiezen. Met behulp van een EEG ofwel hersenfilmpje zou de kans op succes van de behandeling met antidepressiva groter worden. En dat klinkt best logisch: als je van tevoren weet voor welk middel iemand het gevoeligst is, kies je dat uiteraard.

Door: Bram Bakker

Bram Bakker

Als ik mijn depressie met pillen zou willen laten behandelen, dan zou ik dat hersenonderzoek vooraf ook wel willen. De vraag of je een depressie het beste op deze manier kunt behandelen, bleef buiten beschouwing in het verhaal. Er werd gerept over ‘gevoeligheid voor bepaalde antidepressiva’, maar waar die gevoeligheid in resulteert werd niet verder toegelicht. En over de niet-medicamenteuze aanpak van psychische klachten las ik ook niets, medicatiegebruik was de stilzwijgende norm.

De behandeling van depressie met medicatie is niet zo heel erg succesvol, als we eerlijk zijn. Je kunt er minder klachten door krijgen, maar hoe dat komt? Geloof in het middel speelt hoe dan ook een grote rol. Het toevoegen van hersenonderzoek aan de behandelprocedure vergroot het vertrouwen in deze aanpak. Inderdaad, dat noemen we het placebo-effect. Daar is niets tegen, maar het benadrukt wel hoe onduidelijk het werkingsmechanisme van antidepressiva is. Bij iedere behandeling van psychische klachten zit veel placebo. Een hersenscan voorafgaand aan psychotherapie zal voor veel mensen daarom toegevoegde waarde hebben…

Bij behandeling van psychische klachten zit veel placebo

Het allergrootste bezwaar tegen het gebruik van antidepressiva kwam in het verhaal ook niet aan de orde: deze middelen genezen geen depressies. Door het slikken van een pil kun je flink opknappen, en er zijn situaties waarin het gebruik van medicatie onvermijdelijk is, maar de oorzaak van somberheid of angst vind je niet door een pil te slikken. En of een behandeling gericht moet zijn op beïnvloeding van het brein is nog maar de vraag. Een depressie of angststoornis, een psychose of een eetprobleem, verslaving of bipolaire stoornis: het zijn uitingen van emotionele problemen die je onmogelijk oplost door ze te onderdrukken of te controleren.

Psychische stoornissen zijn zeer complex. Als je iemand echt wilt helpen zul je de diepte in moeten; breed kijkend en denkend. Op het moment dat iemand zichzelf beter leert begrijpen, als het levensverhaal en de klachten met elkaar in verband kunnen worden gebracht, komt er structurele verbetering in zicht. Dat wordt ook wel heling genoemd. Genezing past bij een hersenziekte en het is zeer de vraag of psychische klachten dat zijn. Of dat altijd zijn.

Hoe sterker er in de reguliere zorg wordt gestuurd op het beïnvloeden van het functioneren van het brein met medicijnen, hoe meer men verliest. Het reduceren van mensen tot haperende machines mag misschien resultaat opleveren bij gebroken botten, maar als je de complexiteit van een stemmingsprobleem met techniek denkt op te kunnen lossen ben je naïef. Meer technologie (AI werd uiteraard ook genoemd in het artikel) kan bijdragen aan symptoombestrijding, maar niet aan duurzame en stabiele verbeteringen. ●