Column: Dopamine

De kans is klein dat je nog nooit van dopamine hebt gehoord. Dat is veelzeggend, want dat was pakweg twintig jaar geleden heel anders. Dopamine is in lekentermen een stofje in de hersenen dat je een lekker gevoel kan bezorgen. Het komt trouwens ook wel voor op andere plekken in het lichaam, maar daar is veel minder kennis over.

 Er is steeds sprake van een precaire balans

Behalve dat dopamine je een kick kan bezorgen, is het ook betrokken bij allerlei ziektebeelden. Hoe verder je in die materie duikt, hoe ingewikkelder het wordt. En dat vind ik nu zo interessant: net als van heel veel andere stoffen in ons lijf kun je niet zeggen dat het goed of slecht is. Het is nodig voor ons functioneren, net als bijvoorbeeld het stresshormoon adrenaline, maar er is steeds sprake van een precaire balans tussen ‘zoveel als nodig’ en ‘te veel’ of ‘te weinig’.

Dopamine is een zogenaamde neurotransmitter, een stofje dat boodschappen vervoert tussen hersencellen. In mijn opleiding werd het ons simpel uitgelegd: als een soort bootje dat wordt geladen met informatie op het uiteinde van de ene zenuwcel, dat dan oversteekt naar een andere zenuwcel, waar de lading van boord wordt gehaald. Dit mechanisme geldt niet alleen voor dopamine, maar voor alle neurotransmitters. En we hebben veel verschillende neurotransmitters in ons lichaam.

Een heel bekende neurotransmitter is serotonine, dat in verband werd gebracht met angsten en depressies. Er is zelfs een hele groep medicijnen tegen depressie die daar haar naam aan dankt: SSRI’s, ofwel selectieve serotonine heropnameremmers. Middelen als fluoxetine (Prozac) en paroxetine (Seroxat) worden nog steeds door honderdduizenden mensen in ons land gebruikt. Soms met flink succes, terwijl wetenschappers hebben moeten concluderen dat depressies of paniekaanvallen niet het gevolg zijn van een tekort aan serotonine in de hersenen. Moeilijk hè? Maar ik vind het fijn om jou, de lezer van deze column, eens even flink aan het denken te zetten. Want het gaat wel over iets belangrijks…

Dopamine leerde ik tijdens mijn studie geneeskunde vooral kennen als het stofje waaraan een tekort bestaat bij mensen met de ziekte van Parkinson. En daar hielden vooral neurologen zich mee bezig. Later werd het steeds vaker in verband gebracht met psychische stoornissen als psychose en verslaving. Onlangs hoorde ik de wereldberoemde Parkinson-expert professor Bas Bloem vertellen dat mensen die worden behandeld met dopaminemiddelen vanwege Parkinson daar ineens ook veel creatiever door kunnen worden. In een ander deel van het brein dan dat waar de ziekte van Parkinson klachten veroorzaakt, stimuleert extra dopamine talent.

Van mensen met verslaving werd heel lang gedacht dat zij met drank of drugs onbewust proberen hun dopaminegehalte omhoog te krijgen. Later onderzoek laat zien dat zij vaak worden geboren met een relatief tekort aan dat stofje, bijvoorbeeld door trauma’s die worden doorgegeven via hun ouders. Ingewikkeld? Zeker. Maar ook leerzaam en inspirerend, want de werkelijkheid blijkt dus doorlopend net iets complexer dan ons in veel zwart-witte ziektemodellen wordt geschetst. En hoe wetenschappers naar iets kijken, bepaalt ook de uitkomst van hun onderzoeken…

Bram Bakker

Wilt u dit artikel lezen?

Als abonnee kunt u dit artikel gratis lezen door in te loggen op uw account. Nog geen abonnee? Sluit nu een abonnement af.

Andere artikelen van Bram Bakker

Column Bram Bakker; Innerlijke rust

Mateloos; Column Bram Bakker

It’s stress stupid

Sterven op recept

Moed

Column dr. Wendy Lin; Handzenuw in de knel

Anderhalf jaar geleden kwam een man in mijn praktijk. Hij was net gepensioneerd. Zijn hele leven was hij internationaal correspondent geweest, dus hij had veel tijd achter zijn toetsenbord doorgebracht. Tuinieren was de hobby waarin hij altijd zijn rust had gevonden....

Bram Bakker avatar

Over de auteur

Bram Bakker is schrijver, uitgever en spreker, staat in het theater en werkt met een aantal partners aan het gezondheidsplatform De Balanskliniek. Hij stapte uit de reguliere geestelijkegezondheidszorg (GGZ) omdat hij daar het hart miste. Vanaf nu schrijft hij hier over wat hem beweegt.
Lees meer artikelen van Bram Bakker