Arts voor heel de vrouw

In 2011 trok gynaecoloog Barbara Havenith de deuren van het ziekenhuis achter zich dicht. Niet omdat ze stopte als arts, maar omdat ze verder wilde als vrouwenarts. Ze begon haar eigen hormoonpoli. ‘Ik wil arts zijn voor heel de vrouw, geen dokter voor losse onderdelen.’

Barbara Havenith is een van de artsen die de parabel van John Godfrey Saxe heeft weten te vertalen naar hoe zij arts wil zijn. In dit korte verhaal besluiten zes blinde mannen op zoek te gaan naar de olifant. Ze vonden hem, en omdat elk van hen met een ander deel van het dier in aanraking kwam, definieerden ze ieder wat nu een olifant was op grond van hun waarneming. Ze raakten daarover in een verhitte discussie, omdat de ene de olifant beschreef als een stang die leek op een slang (de slurf), de ander als een bewegende wal (de flank), de volgende als een stevige boom (de poot), weer een ander als een waaier (het oor) en de laatste dacht dat de olifant een touw was (de staart). Geen van allen kon de hele olifant beschrijven.

De moraal van deze parabel strookt met hoe Havenith tegen het huidige denken in de geneeskunde aankijkt. Ze vertelt: ‘Bij de poort van het ziekenhuis wordt de patiënt als het ware uit elkaar getrokken. Vreemd als je bedenkt dat mensen niet uit losse onderdelen bestaan, en dat ook het lichaam alleen onvoldoende informatie biedt om een patiënt werkelijk recht te doen. Het is lichaam én geest. Dat niet alleen, het is lichaam én geest én leefstijl.’

Kaalslag van zorg ‘

Als arts zijn we opgeleid voor acute situaties en om goed te kunnen onderscheiden tussen pluis en niet-pluis. Medisch specialisten zijn daarna opgeleid om de diepte in te kunnen wat betreft kennis over bepaalde orgaansystemen − ze ontwikkelen geen visie op het geheel. Als gynaecoloog stuurde ik regelmatig patiënten door vanuit de gedachte dat er vanuit meerdere invalshoeken moest worden bekeken wat de oorzaak kon zijn voor iets als aanhoudende buikpijnklachten, omdat gynaecologisch onderzoek niets concreets opleverde. En al even regelmatig maakte ik dan mee, dat na een rondgang de patiënt weer onverrichter zake bij mij terechtkwam.’

Havenith werd onder meer in Duitsland als arts opgeleid en kreeg daar al in een vroeg stadium een andere visie op behandelen mee dan wat ze later, werkend in Nederland, ervoer. ‘Tijdens mijn opleiding tot medisch specialist zag ik dat het heel gewoon was om een patiënt met bed en al op het zonnige balkon te zetten. Ook werd er op de afdeling vers gekookt, zodat patiënten hun eetlust behielden, simpelweg door de geur van eten. Een regulier ziekenhuis stond open voor andere toepassingen. Tot mijn spijt constateer ik dat er in Nederland juist steeds mínder kan.

Er vindt een kaalslag plaats van wat ooit zorg heette. Ik zeg ooit, omdat de huidige geneeskunde steeds minder met zorg te maken heeft en steeds meer met richtlijnen, voorwaarden en regeltjes. Geneeskunde is een managementmodel geworden.’

 

Niet erg gezond

Veel vrouwen van natuurvolken zijn óf zwanger, óf zogen een kind. Dit remt de eisprong. Deze vrouwen hebben tijdens hun leven daarom hooguit 50 cycli (menstruaties). Westerse vrouwen die gemiddeld 1,5 kind krijgen, hebben tijdens hun leven 500 cycli. In een cyclus veranderen de hormoonwaarden tweemaal: voor en na de eisprong. Er zijn steeds meer aanwijzingen dat het hebben van veel cycli nadelig kan zijn. De kans op Premenstrueel Syndroom (PMS) neemt toe bij het stijgen van de hoeveelheid cycli. Het verhoogt ook de kans op goedaardige gezwellen (myomen) en hormoongevoelige vormen van kanker.

De hele film

Vanuit nieuwsgierigheid schoolde Havenith zich na haar opleiding tot gynaecoloog in allerlei richtingen, op zoek naar onderliggende oorzaken van klachten. Ze nam kennis van de orthomoleculaire kijk op gezondheid en geneeskunde, studeerde haptonomie en functionele geneeskunde en verdiepte zich in gezondere voeding.

‘Als arts kijk je vaak slechts naar de foto, maar we moeten naar de hele film kijken. De cijfers liegen er wat dat betreft niet om. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) stelt dat met de juiste voeding 90% van de hart- en vaatziekten kan worden voorkomen, 80% van diabetes type 2 en 50% van alle kankergevallen. Onthutsende cijfers. Maar hoeveel artsen of huisartsen hebben daar echt kennis over?’

Havenith vervolgt: ‘Naast voeding weet de gemiddelde arts in het algemeen heel weinig over hormonen, menopauze en de overgang. Zo heerst bijvoorbeeld nog steeds de gedachte dat er pas sprake kan zijn van overgangsklachten nadat de laatste menstruatie heeft plaatsgevonden. Dat is per definitie een foute diagnose. De werkelijke menopauze is een kwestie van een paar dagen. Het is ook geen pauze, het is een definitieve verandering: er komt geen eisprong en geen menstruatie meer. Pas nadat de menstruatie een jaar is uitgebleven, kun je met terugwerkende kracht vieren dat de menopauze achter de rug is.’

Overgang en hormonen

‘De overgang is, hoe gek dat ook klinkt, bij (huis-)artsen nog redelijk onbegrepen. Bij vrouwen die nog geen 40 of begin 40 zijn, wordt vaker gedacht aan burn-out of depressie dan aan de overgang als oorzaak van lichamelijke en mentale klachten.

Zélfs als de klachten gekoppeld lijken aan de cyclus. Maar mijn pogingen om deze kennis bij collega-artsen te vermeerderen, lopen voorlopig op niets uit. Bij mijn laatste poging om een geaccrediteerde nascholing over de overgang te geven, stuurde ik aan 250 huisartsen een uitnodiging. Maar drie van hen meldden zich aan’, zegt Havenith. Als het gaat om de aansturing van de vrouwelijke geslachtsorganen, zijn er twee belangrijke hormonen. Allereerst oestrogeen, dat bijvoorbeeld nodig is bij de voortplanting, de vruchtbaarheid, de celdeling en weefselvernieuwing. Het zorgt voor de ontwikkeling van een vrouwelijk bekken en vrouwelijke geslachtskenmerken. Oestrogeen is van invloed op het immuunsysteem (zodat het lichaam bijvoorbeeld een bevruchte eicel niet afstoot) en het verhoogt de zintuigelijke waarneming bij jonge moeders.

Dit tweede belangrijke hormoon is progesteron: het vermindert stress, kalmeert, zorgt voor een goede zwangerschap en verbetert de slaapkwaliteit. Een derde hormoon dat een rol speelt, is testosteron. Dat stimuleert onder meer spiergroei en als het gaat om voortplanting, ontwikkelt het de clitoris en bevordert het dat vrouwen zin en plezier hebben in seks.

Havenith: ‘Hormonen hebben een huishouding, een stofwisseling, en daarin vinden voortdurend veranderingen plaats onder invloed van leefstijl, voeding en leeftijd. Een vrouw is op het toppunt van vruchtbaarheid tussen haar 20ste en haar 30ste. Daarna neemt de productie van oestrogeen en progesteron af met alle gevolgen van dien. Zo hoor ik bijvoorbeeld vaak tijdens het spreekuur een patiënte zeggen: maar ik ben pas 40 jaar! Mijn antwoord is dan altijd: ja, maar uw eierstokken zijn al 40 jaar.’

Onderliggend kan er zoveel aan de hand zijn.

Klachten beter begrijpen

‘Ik vind het uiterst belangrijk dat vrouwen zich goed informeren over hun hormonen en mogelijke gevolgen van een hormonale disbalans. Hierover bestaan zoveel misvattingen, en dat terwijl 20% van de vrouwen te maken krijgt met ernstige tot zeer ernstige overgangsklachten. Dit heeft er mede toe geleid dat ik samen met Ralph Moorman het boek Hormoonbalans voor vrouwen heb geschreven. Zodat je je klachten zelf beter begrijpt, daar waar een huisarts dat minder goed kan. Bij meer dan veertig veelvoorkomende klachten beschrijven we wat een arts of huisarts doet en wat een vrouw zelf kan doen.’

Havenith vertelt dat veel vrouwelijke klachten worden gediagnosticeerd als ‘somatisch onvoldoende verklaarde lichamelijke klachten’ (SOLK). ‘Eerder noemden artsen dit soort klachten “lichamelijk onbegrepen klachten”, “functionele klachten”, “psychosomatische klachten” of “somatoforme klachten”. Dan volgt soms een doorverwijzing naar een psycholoog voor cognitieve gedragstherapie. Dat is volslagen onzin.’ Een andere beschrijving is ‘aanhoudende lichamelijke klachten’ (ALK). ‘Als een huisarts niet kan vinden wat de klachten bij een vrouw zou kunnen veroorzaken, verwijst hij of zij door. Als alle volgende specialisten ook niks kunnen vinden, de klachten onverminderd blijven bestaan en iemand zelfs in het dagelijks functioneren kunnen belemmeren, dan luidt de diagnose ‘somatisch-symptoomstoornis’ of verwante stoornis.

Deze diagnose zegt eigenlijk dat er niets afwijkends wordt gevonden dat de klachten zou kunnen veroorzaken’, legt Havenith uit. ‘Maar onderliggend kan er zoveel aan de hand zijn. Zoals een hormonale disbalans, waar weinig kennis over is. Maar ook laaggradige ontstekingen, bijvoorbeeld als gevolg van verhoogde doorlaatbaarheid van het darmslijmvlies of het tandvlees, of diep onbewust trauma uit de kindertijd. En wat vaak niet herkend of onderkend wordt, is een tekort aan vitamine B12, een verkeerd voedingspatroon, onvoldoende slaap of te weinig beweging.’

Gesprek over leefstijl

‘Elk consult bij mij is een gesprek over leefstijl en wat er speelt in het leven van degene die tegenover mij zit. Hierbij is stress een belangrijk onderwerp. Ongeveer 95% van de klachten zijn tegenwoordig stressgerelateerd. Dat is in mijn spreekkamer niet anders. Ons lichaam is ongeschikt voor de eisen die de huidige samenleving aan ons stelt. Er is een te hoge druk, zowel door werk als door het takenpakket naast het werk. We staan altijd “aan” en zijn altijd bezig te overleven, met alle zintuigen open om bij gevaar adequaat te reageren. Daarom benader ik mijn patiënten vanuit leefstijl en niet vanuit het probleem. Natuurlijk, de klachten zijn er en daar is alle aandacht voor, maar voor mij is de belangrijkste vraag wat de oorzaak is van de klachten. Ik kijk meer vanuit functionele geneeskunde en vanuit leefstijl.

‘De hormonale veranderingen die horen bij de overgang beginnen gemiddeld zo’n tien jaar voor de allerlaatste menstruatie, tijdens de menopauze, en gaan daarna door. De gemiddelde Nederlandse vrouw krijgt te kampen met een eerste chronische ziekte vanaf 41-jarige leeftijd. Dit valt samen met het intreden van hormoonveranderingen. Dat er een samenhang is, lijkt voor de hand te liggen. Maar dat kun je pas goed in kaart brengen als je bereid bent naar het hele plaatje te kijken

Barbara Havenith leidt haar eigen hormoonpoli vanuit twee locaties, met als hoofdlocatie Boxmeer. Via www.hormoonpoli.nl is het mogelijk een afspraak met haar te maken. De Hormoonpoli is een particuliere kliniek.

Bronnen

1. OERsterk Podcast (oersterk.nu/ podcasts)
2. www.hormoonpoli.nl
3. Havenith, B. en Moorman, R. (2021).

Wilt u dit artikel lezen?

Als abonnee kunt u dit artikel gratis lezen door in te loggen op uw account. Nog geen abonnee? Sluit nu een abonnement af.

Andere artikelen van Meis Thewissen

Vroeg kinderlijk trauma

Medicatie is vaak geen genezing

Ziek-zijn leert me wat gezond is

ADHD is geen ziekte

Een totaalbenadering: Het lichaam laat het leven zien

Spierherstel het hele bewegen telt

Bij botbreuken ligt de focus vaak op herstel van het gewricht, zonder aandacht voor spierkrachtverlies. Maar als je noodgedwongen niet kunt bewegen, neemt de spiermassa razendsnel af. Gevolg: onnodig lang revalideren. Daar weet fervent hardloper Heidy van Beurden...

Vroeg kinderlijk trauma

Jaarlijks zijn 118.000 kinderen tot 18 jaar slachtoffer van vroegkinderlijk trauma. Het werkelijke aantal ligt veel en veel hoger. Veel gevallen blijven ongezien, onopgemerkt en onbehandeld. Met alle negatieve effecten van dien. Vooral trauma dat in de eerste zeven...

Uitgelezen: De helende kracht van de adem

Mijn boek De helende kracht van de adem biedt een grote verscheidenheid aan eenvoudige, directe en diepgaande oefeningen met de adem (Sanskriet: prana, Tibetaans: lung). Deze oefeningen kunnen het welzijn van lichaam, energie en geest op verschillende niveaus...

Meis Thewissen avatar

Over de auteur

Drs. Meis Thewissen ziet in haar praktijk voor lichaamsgerichte psychotherapie dat het eigen lijf de belangrijkste raadgever is over de gezondheid. Of dat nu mentaal, emotioneel of fysiek is. Alles hangt met alles samenen daarom is ziek zijn geen losstaand probleem. Gezond zijn omvat elk mens als geheel.
Lees meer artikelen van Meis Thewissen