Hoe behoud je soeple vaten.

Aderverkalking: Een Stille Bedreiging voor de Gezondheid

Aderverkalking is een langzaam proces waarbij slagaderen vernauwen door een ophoping van beschadigde cholesterol door ontsteking. Leefstijl heeft een belangrijke invloed op het ontstaan van deze aandoening. Omdat je vaak pas te laat iets merkt van adervernauwing, is het belangrijk om al vroeg preventieve maatregelen te nemen om het ontstaan ervan te voorkomen.

Atherosclerose, ook wel (slag)aderverkalking genoemd, is de belangrijkste oorzaak van hart- en herseninfarcten. Het betreft een sluipend ziekteproces waarbij er door ontsteking vetophoping plaatsvindt aan de binnenzijde van slagaderen. Hierdoor ontstaat een plaque en wordt de vaatwand langzaamaan dikker en stugger. Slagaderen horen echter elastisch en flexibel te zijn om goed weerstand te kunnen bieden aan de hoge druk die wordt uitgeoefend op de vaatwand bij het rondpompen van bloed. Bij de vorming van een ‘atherosclerotische plaque’ gaat de elasticiteit achteruit en verharden de slagaderen.1 Deze verharding en de bijkomende vernauwing van de slagader belemmeren de bloeddoorstroming, met alle gevolgen van dien.

Gedurende lange tijd merk je niets van slagaderverkalking. Symptomen treden meestal pas op als de doorgang door de slagader al met 50% is afgenomen. Er ontstaan dan klachten zoals pijn op de borst door zuurstoftekort of zelfs een beroerte of hartinfarct. Ook is er een verhoogd risico op het ontstaan van bloedklonters, trombose of embolie. Het ontstaan van aderverkalking is onder te verdelen in twee stadia. Eerst vermindert de elasticiteit van de slagader. Er vormt zich een plaque in de binnenbekleding van de slagader. Deze plaque, die in dit stadium nog zacht is, bestaat uit ontstekingscellen en LDL-cholesterol (waarover later meer). In het tweede stadium gaat de plaque zich verharden en vindt er calciumafzetting in de vaatwand plaats. Dit is een beschermingsmechanisme van het lichaam om openscheuren van het bloedvat te voorkomen. Het leidt echter ook een tot verdere afname van de vaatelasticiteit.1

Risicofactoren

Verschillende factoren dragen bij aan het beschadigen van de vaatwand en het ontstaan van een atherosclerotische plaque. Risicofactoren zijn onder andere roken (ook meeroken), een hoog triglyceridengehalte in het bloed, een hoge bloeddruk, overgewicht, diabetes, te weinig bewegen, langdurig zitten, stress, een hoog homocysteïnegehalte, een belasting met vrije radicalen, stress en ongezonde voeding.2,3

De behandeling van aderverkalking in de huisartspraktijk bestaat uit het zo veel mogelijk beperken van een aantal van deze risicofactoren door middel van medicijngebruik zoals cholesterolverlagers (statines), bloeddrukmedicatie of bloedverdunners. Bij ernstige bloedvatvernauwing kan er chirurgisch worden ingegrepen, bijvoorbeeld door middel van een bypass-operatie, het plaatsen van een stent in het bloedvat of dotteren. Gezien de ernstige gevolgen die de aandoening kan hebben, is monitoring en behandeling op zijn plaats. Er zijn echter naast medicijngebruik ook een heel aantal risicofactoren die we zelf in meer of mindere mate kunnen beïnvloeden. Hoe vroeger je daarmee begint, hoe kleiner de kans dat je aderverkalking ontwikkelt.

Ontsteking en cholesterol

Een hoge belasting met vrije radicalen veroorzaakt oxidatieve stress en weefselschade. Vrije radicalen ontstaan bijvoorbeeld bij roken, maar ook tijdens allerlei (laaggradige) ontstekingsprocessen. Mensen met overgewicht of diabetes hebben bijvoorbeeld net als rokers een verhoogde belasting met de weefselbeschadigende stoffen. Het lichaam probeert deze stoffen zoveel mogelijk onschadelijk te maken door middel van antioxidanten. Lukt dit onvoldoende, dan beschadigen de radicalen de weefselen waarmee ze in aanraking komen.

Zodra de stoffen in het bloed komen, dan kan het de vaatwand zijn die wordt beschadigd. Dit kan het startsein zijn voor de vorming van een atherosclerotische plaque. Het lichaam probeert namelijk snel de schade aan de vaatwand te herstellen. Er worden verschillende afweercellen naar de plaats van de beschadiging geleid en de beschadiging wordt gemaakt door het te ‘lijmen’ met een type cholesterol. Als de schade blijft bestaan of als deze reactie niet wordt gestopt, kan er zich een plaque vormen.

De cholesterol die wordt teruggevonden in atherosclerotische plaques bestaat over het algemeen uit kleine VLDLcholesterol (een type LDL-cholesterol dat wordt gevormd na de consumptie van koolhydraatrijke voeding) of geoxideerde LDL-cholesterol die beschadigd is geraakt door vrije radicalen.3 Deze werkingsmechanismen laten duidelijk zien dat cholesterol an sich niet het probleem is, maar dat ontsteking de grote boosdoener is. In plaats van het verlagen van het LDL-cholesterolgehalte is het dan ook meestal verstandiger om ontsteking te verminderen en met voeding het triglyceridengehalte en de concentratie VLDL-cholesterol te verlagen.3 Aangevuld met de ondersteuning van het lichaamseigen antioxidantsysteem om de belasting met vrije radicalen te verlagen en (voedings)stoffen die een gezond hart- en vaatstelsel ondersteunen, kun je zo de kans op het ontwikkelen van aderverkalking of de verdere ontwikkeling van een plaque zoveel mogelijk voorkomen.

 

Cholesterol is niet het probleem. Ontsteking is de boosdoener

CIndy de Waard

Vitaminen en mineralen

Er zijn een heel aantal vitaminen en mineralen die een gunstige invloed hebben op de vaatgezondheid. Een risicofactor voor aderverkalking is een hoog homocysteïnegehalte. Dit ontstaat bij een tekort aan vitamine B6, foliumzuur en/of vitamine B12.2,4 Voedingsmiddelen die rijk zijn aan vitaminen B6 en B12 zijn vlees, eieren, vis, melk(producten) en kaas. Foliumzuur zit vooral in groene bladgroenten en lever. Eet je deze voedingsmiddelen niet, dan is het raadzaam om een supplement met B-vitaminen te gebruiken. Voor het handhaven van een goede bloedspiegel van de vitaminen heb je ongeveer 1,5 mg B6 in de vorm van pyridoxaal-5-fosfaat, 400 mcg foliumzuur in de vorm van folaat en 1000 mcg vitamine B12 in de vorm van methyl- of adenosylcobalamine nodig. Bij het bestaan van een tekort, chronische ziekten of medicijngebruik kunnen deze doseringen hoger zijn.

Vitamine K2 helpt om de vaten elastisch te houden en is essentieel voor een goede bloedstolling.5,6 De stof wordt gemaakt door een gezonde darmflora en zit in natto (gefermenteerde sojabonen), kaas, eigeel, boter, vlees en yoghurt. Als je het via een voedingssupplement wilt gebruiken, dan is een normale dosering ongeveer 90 mcg. Kies voor een vitamine K2-verbinding, zoals MK-7, en niet voor vitamine K1 dat veel slechter opneembaar is. Gebruik geen extra vitamine K als je bloedstollingsmedicatie gebruikt, omdat vitamine K deze werking kan beïnvloeden.

Als je een vitamine D-supplement gebruikt, is het belangrijk om dit te combineren met vitamine K2. Vitamine D verbetert de werking van het afweersysteem, maar verhoogt daarnaast ook de calciumopname in de darmen. Er is voldoende vitamine K2 nodig om dit calcium opgeslagen te krijgen in de botten. Bij een tekort aan vitamine K2 kan de calcium gemakkelijker elders in het lichaam neerslaan, waaronder in de bloedvaten.5 Andere voedingsstoffen die belangrijk zijn voor de vaten en die aangevuld kunnen worden bij het bestaan van een hoge bloeddruk, zijn magnesium en kalium. Beide kunnen de bloeddruk verlagen en zo vaatverstijving tegengaan.

Voor het tegengaan van oxidatieve stress en een goede energievoorziening in de cellen kan co-enzym Q10 worden gebruikt. Q10 kan het oxideren van LDL-cholesterol helpen voorkomen. Deze stof heeft vooral aandacht nodig bij het gebruik van statines of bètablokkers, omdat deze medicijnen de aanmaak van Q10 remmen. Suppletie vindt plaats in de vorm van ubiquinol in een dosering van 100- 220 mg per dag.7

Andere antioxidanten die zijn onderzocht zijn vitamine C, vitamine E en carotenoïden. Er worden echter wisselende resultaten gevonden. Die heeft mogelijk te maken met de nauwe samenwerking tussen verschillende antioxidanten in het lichaam. Gebruik van één specifieke antioxidant zou de gehele antioxidantketen kunnen verstoren, waardoor er uiteindelijk geen effect of zelfs een negatief effect waarneembaar is.8,9 Langdurige, preventieve suppletie met één antioxidant lijkt dan ook niet aan te bevelen. Beter is om voeding te eten die rijk is aan deze stoffen, zodat je een breed spectrum aan antioxidanten binnenkrijgt.

MEER OVER ADERVERKALKING

In Nederland hebben ongeveer 1,5 miljoen mensen een chronische hart- of vaatziekte. In de meeste gevallen is atherosclerose (aderverkalking) de oorzaak.1 Een op de vijf Nederlanders overlijdt aan een hart- of vaatziekte.2 De bloedvatwand hoort aan de binnenkant glad te zijn. Door beschadiging van de vaatwand kan de vaatwand echter verruwen en er kunnen verdikkingen ontstaan. Dit vindt plaats onder invloed van een lokale ontstekingsreactie. De term verkalking in aderverkalking verwijst naar calciumafzetting die kan plaatsvinden in de atherosclerotische plaque. Dit gebeurt echter pas in een laat stadium van de ziekte.3

Eerste symptomen van de aandoening treden meestal pas laat op. Je krijgt dan last van pijn op de borst (ook wel angina pectoris genoemd) bij lichamelijke activiteit of het ervaren van sterke emoties. Pijn, kramp of een doof en moe gevoel tijdens het lopen komt ook voor. Dit wordt het hebben van ‘etalagebenen’ genoemd, omdat mensen vaak even voor een winkelruit stilstaan tot de pijn in de benen minder wordt en iemand weer een stukje kan lopen.

Bronnen

1. Richtlijnen goede voeding voor mensen met hart- en vaatziekten door atherosclerose, via gezondheidsraad.nl
2. Cijfers hart- en vaatziekten, via hartstichting.nl
3. Slagaderverkalking, via hartstichting.nl

Beweging

Naast voeding en het binnenkrijgen van de hierboven genoemde vitaminen en mineralen, draagt ook lichamelijke activiteit voor een belangrijke mate bij aan de preventie van aderverkalking.10 Zij vermindert ontsteking in het lichaam en verbetert de vaatgezondheid. Bovendien maakt lichamelijke activiteit het lichaam gevoeliger voor insuline, waardoor de suikerstofwisseling verbetert. Ook dit leidt uiteindelijk tot een afname van ontsteking en een verminderde belasting met vrije radicalen.

De voordelen worden al bereikt met matig intensieve lichamelijke activiteit. Dit is activiteit waarvan de hartslag wat verhoogt en de ademhaling versnelt. Het is echter nog wel mogelijk om een gesprek te voeren. Een flinke wandeling, een stuk fietsen, zwemmen, traplopen en zwaardere huishoudelijke taken, zoals ramen zemen, stofzuigen en tuinieren vallen hier allemaal onder. Een richtlijn is dat je wekelijks 150 minuten matig intensieve beweging onderneemt. Daarbij is het belangrijk om langdurig zitten zo veel mogelijk te beperken. Zeker bij kantoorwerk is dit een uitdaging. Maak er een gewoonte van om ieder uur even op te staan en een klein loopje te maken, bijvoorbeeld om een glas water te halen. Ook gebruik van een sta-bureau of speciale evenwichtsbureaustoelen kunnen helpen om niet te lang stil te zitten.

Conclusie

Verschillende voedingsstoffen zijn essentieel voor een gezond vaatstelsel. Door deze in voldoende mate binnen te krijgen, kan de ontwikkeling van aderverkalking mogelijk worden voorkomen. De B-vitaminen en vitamine K2 verdienen extra aandacht, zeker omdat het duidelijk is dat een groep mensen hier een tekort aan heeft. Kalium en co-enzym Q10 worden belangrijk bij medicijngebruik, zoals statines en bloeddrukmedicijnen. De grootste effecten worden echter bereikt als mensen ook zorgen voor voldoende beweging.

Bronnen

1. Marieb, E., & Hoehn, K. (2012). Human Anatomy & Physiology. Boston : Pearson.
2. Ger Med Sci. 2007; 5: Doc04.
3. Circulation. 2004 Jun 15;109(23 Suppl 1):III2-7.
4. Front Bioeng Biotechnol. 2021 Apr 19;9:635504.
5. Food Nutr Res. 2012; 56: 10.3402/fnr. v56i0.5329.
6. Oman Med J. 2014 May; 29(3): 172-177.
7. Cardiovasc Endocrinol. 2017 Mar; 6(1): 39-43.
8. Coron Artery Dis. 2015 Mar; 26(2): 176-183.
9. Phytother Res. 2021 Jun;35(6):2945-2967.
10. Atherosclerosis. 2014 Jul;235(1):150-61.

KRUIDEN VOOR EEN GEZOND VAATSTELSEL

Door oxidatie van LDL-cholesterol zoveel mogelijk te voorkomen, kan de kans op aderverkalking worden verminderd. Ontstekingsremmende voeding kan daarbij helpen, maar ook het gebruik van kruiden kan worden overwogen bij een verhoogd risico op de aandoening, zoals bijvoorbeeld bij overgewicht. Plantenstoffen die oxidatie – en daarom ook ontsteking – tegengaan, zijn onder andere quercetine, resveratrol en EGCG.1,2

Tot nu toe betreft het verschillende kleinschalige studies die zijn uitgevoerd bij mensen met onderliggende aandoeningen zoals overgewicht, diabetes en een ongunstige samenstelling van de bloedvetten. Het is daarom onduidelijk of deze stoffen bij gezonde mensen de kans op het ontwikkelen van aderverkalking kan remmen. Bij onderliggende stofwisselingproblemen, zoals metabool syndroom of een verhoogde concentratie geoxideerd LDL-cholesterol in het bloed, kan de toepassing van de planten worden overwogen. Uitzondering hierop lijkt EGCG te zijn. De stof komt voor in groene thee en het drinken van 4 koppen groene thee op een dag lijkt ook bij gezonde mensen de conditie van de bloedvaten te verbeteren.1

Bronnen
1. Phytother Res. 2021 Jun;35(6):2945-2967.
2. Evid Based Complement Alternat Med. 2020 Jun 4;2020:5926381.

Wilt u dit artikel lezen?

Als abonnee kunt u dit artikel gratis lezen door in te loggen op uw account. Nog geen abonnee? Sluit nu een abonnement af.

Andere artikelen van Cindy de Waard

Als je darmwand lekt

Parasitaire darminfecties

Beter naar je gevoel (leren) luisteren deel 2

Luister (niet) altijd naar je gevoel; Deel 1

Wat leren traditionele voeding en leefpatronen ons?

Een rood lampje: Bram Bakker

Mijn vriend Eric Elbers werkt aan de opvolger van het legendarische boek Het lichaam liegt nooit van haptonoom Ted Troost. Hij vertelt vaak smakelijk over de geschiedenis van dit ondergewaardeerde vak. De grondlegger heette Frans Veldman (1921-2010). Hij was ook de...

Behandelopties zonder medicatie Hyperactieve hond?

Boxer Tyson is geen puppy meer, maar hij is nog steeds hyperactief. Zijn baasjes denken dat hij ADHD heeft. De dierenarts wil daarom Prozac voorschrijven. Is dat nodig? Holistisch dierenarts Rohini Sathish geeft tips zonder medicatie. Hyperactiviteit is een extreem...

Je brein aan de pil

Van de recentste publicaties tot aan tijdloze klassiekers. Boeken zijn een waardevolle bron van inspiratie bij het maken van gezondheidskeuzen. Dit keer geven we aandacht aan Je brein aan de pil van Sarah Hill, hoogleraar en onderzoeker op het gebied van sociale...

Cindy de Waard avatar

Over de auteur

Cindy de Waard is natuurgeneeskundige en farmaceutisch wetenschapper. Zij heeft zich enkele jaren beziggehouden met wetenschappelijk onderzoek op het gebied van darmgezondheid en richt zich op dit moment op het behandelen van mensen met darm gerelateerde klachten. Naast haar werkzaamheden als therapeut geeft zij gezondheidsvoorlichting met als doel het belang van een gezonde darm onder de aandacht te brengen.
Lees meer artikelen van Cindy de Waard