09-01-2024

Chinese geneeskunde

In de wereld van vandaag zien we steeds vaker gezondheidsklachten, zoals toxische stress, verslaving, depressie, angstgevoelens, auto-immuunziekten en kanker. Hoe we in deze wereld in balans kunnen blijven? Holistisch therapeut Mindi Counts wijst ons op de acht takken van de Chinese geneeskunde.

De Chinese geneeskunde komt voort uit de taoïstische filosofie. Hierin wordt gezondheid gezien als een toestand die op natuurlijke wijze ontstaat uit een diepe verbondenheid met de natuurlijke cycli en ritmen van de aarde.

Rond het jaar 2600 voor onze jaartelling ontstonden de acht takken van de Chinese geneeskunde. Deze hebben betrekking op acht verschillende aspecten van het leven. Ze worden al genoemd in de twee oudste teksten over de Chinese geneeskunde: het klassieke boek van de inwendige geneeskunde van de Gele Keizer, Huang di nei jing, en het boek der veranderingen, I tjing. De acht takken tezamen worden gezien als de basis voor een gezond, gelukkig leven in balans.

Bij het verkennen van de acht takken ontdek je een belangrijk thema in de Chinese geneeskunde: een deel van de verantwoordelijkheid voor je gezondheid en vitaliteit ligt bij jouzelf. Dit wil niet zeggen dat het simpelweg je eigen schuld is als je ziek wordt, het gaat er meer om dat je meer kunt doen voor je gezondheid dan op tijd naar de dokter gaan. En net zoals je zelf kunt bijdragen aan je eigen gezondheid, kun je ook onbewust een mede-veroorzaker zijn van je eigen onbalans.

Voordat een behandelaar in een van de Chinese behandelwijzen vaststelt wat de beste behandeling voor jouw klachten is, stelt deze je een aantal vragen. Die vragen gaan bijvoorbeeld over wat je recent hebt gegeten, of je voldoende hebt bewogen en of je hebt gemediteerd of andere vormen van spirituele oefening hebt gedaan. Al deze elementen worden geacht een belangrijke bijdrage te leveren aan een gezond leven in balans. Je krijgt niet simpelweg een medicijn voorgeschreven dat je symptomen bestrijdt. Het gaat erom dat de onderliggende oorzaak voor je probleem gevonden wordt.

Geloof het of niet, maar in de zestiende eeuw was er een gerenommeerde arts in de Chinese geneeskunde die zich niet liet betalen voor het behandelen van zieke mensen. Hij deed precies het tegenovergestelde en liet zijn patiënten een klein bedrag betalen zolang ze gezond bleven. Hij zei: ‘Mensen genezen wanneer ze ziek zijn is als wachten tot je dorst krijgt voordat je een put gaat graven.’ Bij zijn aanpak was het belangrijk dat hij een integrale rol in hun leven ging spelen. Wanneer iemand toch ziek werd, behandelde hij deze patiënt zonder verdere betaling. In dit revolutionaire systeem namen zowel de patiënt als de behandelaar verantwoordelijkheid voor de gezondheid van de patiënt.

Een groot verschil met hoe het nu in zijn werk gaat. Meestal ga je alleen naar de dokter als je ziek wordt, en vaak pas wanneer je eigenlijk al een tijdje ziek bent. Je verlaat de praktijk met een medicijn waardoor je je misschien wel beter gaat voelen, maar dat hoogstwaarschijnlijk niet de onderliggende oorzaak van je ziekte aanpakt. En als de symptomen later terugkomen, ga je dus opnieuw naar de dokter.

In de Chinese geneeskunde deelden artsen in de verantwoordelijkheid voor de gezondheid van hun patiënten. Ze schreven kruiden voor en pasten acupunctuur toe, maar adviseerden hun patiënten ook over wat ze het beste konden eten op basis van hun lichamelijke gesteldheid en de tijd van het jaar. Ze deden suggesties ten aanzien van positieve veranderingen in leefstijl en heilzame oefeningen die patiënten konden helpen hun unieke toestand van balans te vinden. Ze verschaften hun patiënten ook de middelen om zelf actief te zijn in de zorg voor hun gezondheid en het bewaken van de balans.

De acht takken zijn de basis voor deze middelen en vormen tezamen een blauwdruk voor gezondheid en vitaliteit. In dit artikel kom je meer te weten over de taal van de Chinese geneeskunde, en de zevende en achtste tak: kruidengeneeskunde en acupunctuur.

De taal van de Chinese geneeskunde

Om het begrip over de Chinese geneeskunde te verdiepen, volgt hieronder een uitleg over de taal die wordt gebruikt om patronen van onbalans te omschrijven. Deze kan je helpen begrijpen hoe de natuurlijke balans van elementen, organen en systemen verstoord kan raken. De belangrijkste termen in het woordenboek van beoefenaars van de Chinese geneeskunde om de toestand van het qi (ook wel levenskracht of vitale energie) in een persoon, een orgaan of een systeem te omschrijven, zijn: ‘yin’, ‘yang’, ‘tekort’ (ook wel ‘deficiëntie’), ‘vocht’ en ‘stagnatie’.

De acht takken
  1. Mediteren
  2. Lichaamsbeweging
  3. Voeding
  4. Kosmologie
  5. Feng Shui
  6. Lichaamswerk
  7. Kruidengeneeskunde
  8. Acupunctuur

Algemeen qi-tekort

Wanneer je een overvloedige hoeveelheid qi hebt, ervaar je die overvloed op lichamelijk, geestelijk en spiritueel niveau. Je stapt elke dag met je beste been uit bed, je voelt jezelf lichamelijk, geestelijk en spiritueel in balans, en je hebt voldoende energie om alles te doen wat je belangrijk vindt. Vergelijk het met een rivier die goedgevuld en breeduit van de bergen naar de zee stroomt. Maar als je te weinig qi hebt, zakt het waterpeil in de rivier en komen de oevers bloot te liggen.

Ook een tekort voel je op alle niveaus, en je kunt dan last krijgen van symptomen als vermoeidheid, kortademigheid, spontaan zweten, een gezwollen tong met tandindrukken aan de rand, en een zwakke pols. Een algemeen qi-tekort is niet iets wat van het ene op het andere moment ontstaat. Het is een aandoening die zich ontwikkelt over een langere periode. Qi-tekorten kunnen voorkomen in alle organen. Behalve een algemeen qi-tekort zijn ook nog een aantal specifieke tekorten mogelijk: yin-qi-tekort, yang-qi-tekort en bloed-tekort.

Yin-qi-tekort

Net als een algemeen qi-tekort is dit een chronisch patroon. Een tekort aan yin-qi treedt meestal op nadat over een langere periode sprake is geweest van een hoog activiteitsniveau, stress en/of een intensieve leefstijl, zonder dat hier voldoende yin tegenover heeft gestaan. Bij dit tekort kun je chronisch vermoeid zijn terwijl je je voortdurend opgejaagd voelt. Bij een tekort aan yin, slaat de balans door naar yang. Daarom zie je bij een yin-tekort vaak yang-symptomen zoals droge huid, droog haar, nachtelijk zweten, overdreven veel dorst, droge mond of keel, verzwakt geheugen, lichamelijke verzwakking (met name in de onderrug en knieën), rusteloosheid, slecht slapen, prikkelbaarheid, piekergedrag en spierpijn.

Yang-qi-tekort

Net als bij alle qi-tekorten, ontstaat het patroon van een yang-qi-tekort over een geruime periode. Vaak, maar niet altijd, gaat hier een yin-qi-tekort aan vooraf. Een veelvoorkomende oorzaak is een leefstijl waarbij je alsmaar te veel van jezelf vraagt. Het gevolg is dat je constant dodelijk vermoeid bent, maar in dit geval zonder de opgejaagdheid die gepaard gaat met een yin-tekort. Bij een tekort aan yang slaat de balans door naar yin. Kenmerkende symptomen zijn onder meer verminderde energie en verminderd uithoudingsvermogen, verlaagd libido, energiedips in de middag, koude handen en voeten, behoefte aan warmte, algeheel gevoel van zwakte, angsten, fobieën, paniekaanvallen.

De acht takken vormen een blauwdruk voor gezondheid en vitaliteit

Bloed-tekort

Het water dat stroomt in een gezonde rivier staat bol van het leven en is gevuld met een overvloed aan mineralen. Maar stel je eens voor dat er geen leven in dit water zit, en geen mineralen. Dat is ongeveer het beeld van een bloed-tekort in de Chinese geneeskunde. De term wordt niet alleen gebruikt bij een verminderde hoeveelheid bloed in het lichaam, zoals in het geval van bloedarmoede of anemie, maar ook bij een tekort aan voedingsstoffen in het bloed.

Wanneer er voldoende bloed met alle benodigde voedingsstoffen door je aderen stroomt, worden alle organen goed gevoed. Ook geestelijk en spiritueel vaar je daar wel bij. Je zit lekker in je vel en ziet er stralend uit, met een frisse blos op de wangen, een mooie glans op het haar, een vochtige huid en gezonde nagels. Wanneer er sprake is van een bloed-tekort, is vaak een van de eerste symptomen dat je piekergedrag gaat vertonen. Daarnaast kan er sprake zijn van symptomen zoals hartkloppingen, droog haar, broze nagels, droge huid, slaapstoornissen zoals onrustig dromen, nachtmerries of een tekort aan remslaap, een uitgeput gevoel, bleke huid, droefheid.

 

Vocht en slijm

In de westerse geneeskunde zijn ‘vocht’ en ‘vochtigheid’ geen bekende begrippen, maar in de Chinese geneeskunde speelt vocht een belangrijke rol als veroorzaker van diverse soorten onbalans, zoals verhoogd cholesterol, verstoorde spijsvertering, chronisch vermoeidheidssyndroom (CVS), fibromyalgie, allergieën, en zelfs kanker.

Vochtigheid ontstaat wanneer de milt niet goed functioneert, waardoor vocht zich gaat ophopen in het spijsverteringsstelsel en de longen. Dit kan resulteren in slijmvorming, natte hoest (slijm ophoesten), diarree en een verlaagd energieniveau. Wanneer gedurende langere tijd sprake is van vochtigheid, zonder dat je de nodige tegenmaatregelen neemt, ontstaat ‘slijm’. In de Chinese geneeskunde is dit de fase waarin vocht zich verdikt tot slijm, waardoor de functie van organen en systemen nog verder verstoord kan raken.

Stagnatie is te vergelijken met een rivier waarin het waterpeil te laag is of waarin de stroom wordt geblokkeerd door obstakels. Wanneer sprake is van patronen in deze categorie is dat een teken dat het qi of het bloed niet optimaal kan doorstromen en dus stagneert in de meridianen of de organen. Meestal uit dit zich als pijn, emotionele instabiliteit, het gevoel vast te zitten, frustraties en/of depressieve gevoelens. Bij vrouwen die menstrueren kan dit tot uiting komen als de klassieke symptomen van het premenstrueel syndroom (PMS). Het orgaan dat het meest gevoelig is voor stagnatie is de lever, die verantwoordelijk is voor de vrije doorstroom van het qi in het lichaam.

 

Kruidengeneeskunde

Het gebruik van kruiden in de Chinese geneeskunde speelt al duizenden jaren een belangrijke rol bij het behouden van gezondheid in alle levenscycli en seizoenen. Door het eten van geneeskrachtige planten die de aarde je schenkt, sta je in direct contact met Moeder Natuur. In aanvulling op een voedingspatroon dat in harmonie is met je gestel, kan gerichte kruidentherapie van invloed zijn op een specifieke onbalans. De heilzame werking van gezond eten wordt daardoor versterkt. De vroegere beoefenaars van de Chinese geneeskunde hebben de energetische eigenschappen van vele planten, dieren en mineralen tot in detail onderzocht en vastgelegd. Zo ontdekten ze dat ieder medicijn een specifieke affiniteit heeft met bepaalde organen en systemen. Van die enorme schat aan kennis kunnen wij in onze tijd nog steeds de vruchten plukken.

Deze tak van de Chinese geneeskunde wint in het Westen snel aan populariteit, nu duidelijk is geworden dat de synthetische middelen van de farmaceutische industrie ook nadelige effecten hebben. De balansherstellende Chinese kruidentheeën en tincturen zijn niet alleen goed voor de gezondheid op dit moment, maar zorgen er ook voor dat je op langere termijn in balans blijft.

 

Acupunctuur

De laatste tak van de Chinese geneeskunde is ook de jongste van de acht (al is deze inmiddels ook al meer dan tweeduizend jaar oud): acupunctuur. Bij acupunctuur worden heel dunne, steriele naaldjes op strategische plekken op het lichaam in de huid gestoken om zo de energiestromen te versterken, te kalmeren of anderszins te beïnvloeden. Deze oude vorm van geneeskunst is niet alleen effectief bij pijnbestrijding, maar ook bij het beïnvloeden van talloze fysieke, geestelijke en spirituele systemen. Van angstgevoelens tot lekkende darm, van depressie tot ontsteking, acupunctuur heeft op vele vlakken een heilzaam effect.

Maar hoe effectief deze therapievorm ook is bij het herstellen van de balans op allerlei gebieden, in mijn ervaring is het effect toch het grootst bij het voorkómen van disbalans. Acupunctuur zonder naalden is ook mogelijk. Dan heet het ‘acupressuur’, waarbij dezelfde punten op dezelfde meridianen worden gestimuleerd door massage met de vingers. Aan een registratie als acupuncturist gaan jaren van studie vooraf, en in de VS is ten minste een universitaire opleiding verplicht. Het is belangrijk dat je met een acupuncturist in zee gaat die niet alleen vakkundig is, maar waarmee je ook een klik hebt.

 

Chinese geneeskunde voor iedereen

29.99

Wilt u dit artikel lezen?

Als abonnee kunt u dit artikel gratis lezen door in te loggen op uw account. Nog geen abonnee? Sluit nu een abonnement af.

Andere archief artikelen

Het laatste woord; Patiënten en cliënten zijn vooral mensen

Als mens hebben we veel rollen. We zijn ouder en/of kind, partner, grootouder, buurman of -vrouw, collega, teammaat en nog veel meer. Op het moment dat iemand ernstig ziek wordt, blijft er vaak nog maar één rol over: die van patiënt. Voor iedereen is de zieke mens...

Eten als medicijn

De overgang vormt een kantelpunt in de gezondheid van elke vrouw. In Eten als medicijn: overgang legt gynaecoloog drs. Dorenda van Dijken uit hoe het vrouwenlichaam in deze levensfase verandert. Met haar adviezen én 75 recepten van culinair journalist Janneke...

Groeien met psychosynthese

In een souterrain aan de Amsterdamse Lijnbaansgracht zit de psychosynthese praktijk van Wim Verbeek (61). Een trap voert naar beneden, de wachtruimte in. Daarachter ligt zijn praktijk, warm en zacht verlicht. Verbeek, stevige handdruk en vriendelijke oogopslag, gaat...

Luister (niet) altijd naar je gevoel; Deel 1

In dit eerste deel van een tweeluik over ‘luisteren naar je gevoelens’ legt Cindy de Waard uit waarom dit zo belangrijk is. En waarom het niet altijd verstandig is om naar je gevoel te luisteren. Zij bekijkt het onderwerp vanuit een holistisch perspectief, met...

Je knie heeft zorg nodig

Vorig jaar kwam een man van 43 weer terug in mijn praktijk. Vier jaar eerder was hij bij mij geweest met knie-artroseklachten. De specialist had hem gezegd dat er geen genezing mogelijk was. Bezoeken aan meerdere behandelaars en acupuncturisten hadden hem ook niet...

Mindi Counts avatar

Over de auteur

Mindi Counts is holistisch therapeut, acupuncturist en kruidkundige. Ze is medeoprichter van het Inner Ocean Empowerment Project, waarmee zij zich wereldwijd inzet voor holistische gezondheidszorg en onderwijs.