Bevrijd van uw trauma

Een traumatische ervaring blijft vaak niet alleen vastzitten in uw geest, maar ook in uw lichaam. Charlotte Watts laat zien hoe u uw gevoel van veiligheid terugkrijgt.

Een trauma ontstaat als iemand een schokkende of beangstigende gebeurtenis meemaakt, of langdurig is blootgesteld geweest aan gevaar. Na de Golfoorlog wist iedereen ineens wat een trauma was, toen oorlogsveteranen die uit oorlogsgebied terugkeerden problemen kregen. Dat verschijnsel werd al snel bekend PTSS: posttraumatisch stresssyndroom.

Psychologen weten echter al veel langer dat trauma's niet alleen voortkomen uit grote, traumatische gebeurtenissen. Ze kunnen ook het gevolg zijn van zogeheten Adverse Childhood Experiences (ACE's): gebeurtenissen of ervaringen in onze jeugd die zo overweldigend waren dat we er niet tegen opgewassen waren en zijn.

Hoewel de medische wereld een trauma lange tijd heeft beschouwd als een puur psychische aandoening, blijkt uit nieuw onderzoek dat het slachtoffer ook vaak een lichamelijke reactie vertoont: een herbeleving in het hier en nu van de vroegere gebeurtenis en van hoe iemand zich daaronder voelde. Deze primitieve, instinctieve lichamelijke reactie is heel begrijpelijk bij mensen met een trauma.

Trauma’s zijn grofweg in twee categorieën in te delen: een op zichzelf staand trauma, bijvoorbeeld een ongeluk, lichamelijke mishandeling, of het overlijden van een vriend of familielid. Zo’n trauma is meestal omgeven door levendige en duidelijke herinneringen. PTSS wordt meestal onder deze categorie geschaard.

De andere categorie is een ontwikkelingstrauma of ACE: dat lopen we op in onze kinderjaren, meestal in de relatie met degene die voor ons zorgt. Een dergelijk trauma kan ontstaan door steeds terugkerende pijnlijke ervaringen, zoals kritiek van ouders, verwaarlozing, pesten, verslaving van (een van de) ouders zoals alcoholisme, of een psychiatrische of lichamelijke ziekte in het gezin.

Wat de oorzaak ook is, de gevolgen voor lichaam en geest zijn dezelfde: iemand trekt zich in zichzelf terug en is voortdurend alert.
Vaak veroorzaakt trauma een aantal tegenstrijdige strategieën, die allemaal tegelijk worden ingezet. Daardoor worden slachtoffers heen en weer geslingerd tussen verschillende emoties: de ene keer is iemand teruggetrokken of depressief; de andere keer juist angstig en prikkelbaar.
Het constante gevoel van alertheid kan zich fysiek uiten als een reumatisch aandoening zoals fibromyalgie, chronische vermoeidheid, het prikkelbaredarmsyndroom, overgevoeligheid voor chemische stoffen, myofasciale pijn (pijn van het bewegingsapparaat), klachten in het kaakgewricht, chronische lagerugpijn en chronische hoofdpijn of migraine.

We ervaren een gevoel alsof we verstijfd of versuft zijn, verpletterd worden of vervreemd zijn van de realiteit. Dat komt doordat de frontale kwabben van onze hersenen zijn uitgeschakeld en niet in staat zijn normaal te functioneren. Ze activeren een soort instinctieve overlevingsreactie.
Maryanne Eckberg zegt het in haar boek Victims of Cruelty (2000) zo: 'Trauma [...] kan zich in ons lichaam manifesteren als een chronische beperking van bepaalde weefsels, het samentrekken of vastzitten van alle weefsels, een aangespannen middenrif en oppervlakkige ademhaling [...] en een enorme spanning bij de schedelbasis en onder aan de ruggengraat.'

Het bewegingspatroon wordt beperkt; iemand zit vast. Niet bewegen betekent opgesloten zitten in het lichaam, vaak met een gedissocieerde geest: dat wil zeggen in een soort trance, waarbij iemand zich onttrekt aan de realiteit.

De getraumatiseerde lichaamsweefsels kunnen losgemaakt worden met langzame, voorzichtige en bewuste bewegingen. Zo kan iemand beginnen de gevolgen van het trauma op te lossen zonder nog meer schade te veroorzaken.

Een artikel over mindful bewegen uit 2014 belicht de moderne theorie dat 'psychische functies zoals waarneming, begrip en redeneren niet volledig verklaard kunnen worden zonder het fysieke lichaam en de omgeving waarin we deze functies ervaren erbij te betrekken.' 1
Bessel van der Kolk zegt in zijn toonaangevende boek Traumasporen (2015): 'Je kunt alleen de volledige zeggenschap over je leven hebben als je de werkelijkheid van je lichaam met al zijn dieper gelegen dimensies erkent.'

Veel van de volgende oefeningen zijn bedoeld om te aarden. Geaard zijn betekent dat u zich volledig bewust bent van uw fysieke lichaam in het hier en nu. Als we dat niet zijn, doordat we vastzitten of vervreemd zijn van dit bewustzijn, zorgt aarden voor een koord waarlangs we naar de werkelijkheid terug kunnen keren.

De getraumatiseerde lichaamsweefsels kunnen losgemaakt worden met langzame, voorzichtige en bewuste bewegingen. Zo kan iemand beginnen de gevolgen van het trauma op te lossen zonder nog meer schade te veroorzaken

Constructieve rustpositie

Een trauma is een voortdurende toestand van stress, waarbij de hartslag versneld is, de darmen verkrampt en de spieren aangespannen: klaar om te vechten of te vluchten. De psoas is een belangrijke spiergroep die onze benen met onze ruggengraat verbindt. We gebruiken hem als we ‘opkrullen’: onze knieën naar onze borst trekken om onze kwetsbare delen (kruis, buik en keel) te beschermen. Bij trauma of chronische stress kan de psoas strak, kort en droog worden omdat hij constant is aangespannen.

Bij de constructieve rustpositie komt de psoas in een neutrale positie. Als we diet positie een kwartier lang aanhouden geven we ons lichaam het signaal dat het veilig is om dit diepgelegen deel van ons lichaam los te laten. Loslaten betekent hier: een eind maken aan het voortdurende signaal 'Onveilig!' dat naar de hersenen gestuurd wordt. Het beste is de oefening langzaam op te bouwen tot 15 minuten. Want als u langer doorgaat dan wat veilig voelt, kan dat averechts werken.

Ga op een comfortabele ondergrond liggen en leg iets onder uw hoofd als dat te ver achteroverligt. Zet uw voeten op heupwijdte uit elkaar en buig uw benen 90 graden. Als u druk voelt op uw onderrug, leg dan een kussen onder de bal van uw voeten of een steuntje onder uw rug.
Zoek een houding waarbij uw beenspieren niet aangespannen zijn en er niet aan uw rug ‘getrokken’ wordt. ...

Lees het hele artikel:

Bestel dit nummer of    log in als u abonnnee bent.